应当 (yīngdāng): Ý nghĩa, ngữ pháp và cách dùng trong giao tiếp
应当 thường mang nghĩa “nên”, “cần phải”, “phải theo lẽ phải hoặc trách nhiệm”. Ngoài ra, nó cũng có thể biểu thị suy đoán hợp lý: “theo lý thì”, “chắc là”.
So sánh:
我们应当尊重别人的选择。
Wǒmen yīngdāng zūnzhòng biérén de xuǎnzé.
Chúng ta nên tôn trọng lựa chọn của người khác.
按理说，他现在应当已经到了。
Àn lǐ shuō, tā xiànzài yīngdāng yǐjīng dào le.
Theo lý mà nói, giờ này chắc anh ấy đã đến rồi.
Điểm khác với 应该 đã học: Hai từ rất gần nghĩa, nhưng 应当 thường trang trọng và nghiêm túc hơn, đặc biệt khi nói về trách nhiệm, nguyên tắc hoặc quy định. Trong trò chuyện hằng ngày, 应该、该 thường tự nhiên hơn.
1. Phát âm và đặc điểm ngữ pháp
1.1. Phát âm
应当 — yīngdāng
- 应 đọc là yīng.
- 当 đọc là dāng.
Trong từ này, không đọc thành yìngdàng.
Chữ 当 có cách đọc khác trong những từ khác:
- 当然 dāngrán: đương nhiên.
- 适当 shìdàng: thích hợp.
- 恰当 qiàdàng: thỏa đáng.
Hãy học phát âm theo từng từ, không áp dụng một cách đọc cho mọi trường hợp.
1.2. Từ loại và vị trí
应当 thường được xếp vào nhóm động từ năng nguyện/trợ động từ tình thái — 能愿动词.
Công thức cơ bản
Chủ ngữ + 应当 + vị ngữ
我们应当认真考虑。
Wǒmen yīngdāng rènzhēn kǎolǜ.
Chúng ta nên cân nhắc nghiêm túc.
Phía sau có thể là:
| Thành phần | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| Cụm động từ | 应当遵守规则 | Nên tuân thủ quy tắc |
| Cụm tính từ | 应当更谨慎 | Nên thận trọng hơn |
| 是 + danh từ | 应当是这个原因 | Theo lý chắc là nguyên nhân này |
| Cụm vị trí | 应当在办公室 | Theo lý chắc đang ở văn phòng |
1.3. Những giới hạn cần nhớ
Thông thường:
- Không lặp thành 应当应当.
- Không thêm 了、过、着 trực tiếp sau 应当 để biểu thị thời/thể.
- Không dùng 应当 nhận trực tiếp một đồ vật.
Không nói:
我应当了道歉。
Nói:
我应当道歉。
Wǒ yīngdāng dàoqiàn.
Tôi nên xin lỗi.
Nếu muốn nói hành động đã xảy ra:
我已经道歉了。
Wǒ yǐjīng dàoqiàn le.
Tôi đã xin lỗi rồi.
2. Nghĩa chính: Nên làm theo trách nhiệm hoặc lẽ phải
2.1. 应当 + hành động
Công thức
Chủ ngữ + 应当 + động từ/cụm động từ
我们应当遵守规则。
Wǒmen yīngdāng zūnshǒu guīzé.
Chúng ta nên tuân thủ quy tắc.
每个人都应当尊重他人的隐私。
Měi ge rén dōu yīngdāng zūnzhòng tārén de yǐnsī.
Mỗi người đều nên tôn trọng quyền riêng tư của người khác.
做错了事，就应当承担责任。
Zuò cuò le shì, jiù yīngdāng chéngdān zérèn.
Làm sai thì nên chịu trách nhiệm.
Sắc thái
应当 thường không chỉ gợi ý “làm cũng được”. Nó có thể nhấn mạnh:
- Đó là cách hành xử đúng.
- Đó là trách nhiệm cần thực hiện.
- Đó là điều được kỳ vọng theo nguyên tắc.
Tuy nhiên, không phải cứ dùng 应当 là một quy định pháp lý hoặc mệnh lệnh bắt buộc. Cần dựa vào ngữ cảnh.
2.2. 应当 + trạng ngữ + hành động
Công thức
Chủ ngữ + 应当 + 先/及时/认真/主动 + hành động
| Cụm | Nghĩa |
|---|---|
| 应当先确认 | Nên xác nhận trước |
| 应当及时通知 | Nên thông báo kịp thời |
| 应当认真检查 | Nên kiểm tra nghiêm túc |
| 应当主动沟通 | Nên chủ động trao đổi |
发现问题后，应当及时通知负责人。
Fāxiàn wèntí hòu, yīngdāng jíshí tōngzhī fùzérén.
Sau khi phát hiện vấn đề, cần thông báo kịp thời cho người phụ trách.
作出决定前，我们应当先了解情况。
Zuò chū juédìng qián, wǒmen yīngdāng xiān liǎojiě qíngkuàng.
Trước khi đưa ra quyết định, chúng ta nên tìm hiểu tình hình trước.
2.3. 应当 + tính từ
对这个问题，我们应当更加谨慎。
Duì zhège wèntí, wǒmen yīngdāng gèngjiā jǐnshèn.
Với vấn đề này, chúng ta nên thận trọng hơn nữa.
面对不同意见，我们应当冷静一点儿。
Miànduì bùtóng yìjiàn, wǒmen yīngdāng lěngjìng yìdiǎnr.
Khi đối diện với ý kiến khác biệt, chúng ta nên bình tĩnh hơn một chút.
Không cần thêm 是 trước tính từ trong những mẫu trên.
3. Phủ định: 不应当 và 应当不
3.1. 不应当 + hành động: Không nên
Công thức
Chủ ngữ + 不应当 + hành động
你不应当隐瞒事实。
Nǐ bù yīngdāng yǐnmán shìshí.
Bạn không nên che giấu sự thật.
我们不应当随意评价别人。
Wǒmen bù yīngdāng suíyì píngjià biérén.
Chúng ta không nên tùy tiện đánh giá người khác.
不应当把个人信息随便发给陌生人。
Bù yīngdāng bǎ gèrén xìnxī suíbiàn fā gěi mòshēngrén.
Không nên tùy tiện gửi thông tin cá nhân cho người lạ.
Trọng tâm là đánh giá hành động không đúng hoặc không phù hợp.
Trong giao tiếp, có thể nói:
不应该这么做。
Không nên làm như vậy.
不该这么做。
Không nên làm vậy.
Hai cách sau thường gần khẩu ngữ hơn.
3.2. 应当不……: Theo lý chắc không…
Công thức
Chủ ngữ + 应当 + 不 + vị ngữ
按理说，这个问题应当不难。
Àn lǐ shuō, zhège wèntí yīngdāng bù nán.
Theo lý mà nói, vấn đề này chắc không khó.
他已经确认过了，应当不会弄错。
Tā yǐjīng quèrèn guo le, yīngdāng bú huì nòng cuò.
Anh ấy đã xác nhận rồi, theo lý chắc sẽ không nhầm.
Trong trò chuyện hằng ngày, thường nói:
这个问题应该不难。
Vấn đề này chắc không khó.
应该不会弄错。
Chắc sẽ không nhầm.
3.3. So sánh trực tiếp
他不应当离开。
Tā bù yīngdāng líkāi.
Anh ấy không nên rời đi.
Đánh giá rằng việc rời đi là không phù hợp.
他应当不会离开。
Tā yīngdāng bú huì líkāi.
Theo lý chắc anh ấy sẽ không rời đi.
Dự đoán rằng việc rời đi không xảy ra.
Mẹo nhớ: 不 đặt trước 应当 thường phủ định điều nên làm; 不 nằm trong vị ngữ sau 应当 thường thuộc nội dung được suy đoán. Đây là xu hướng, không phải quy tắc tuyệt đối cho mọi ngữ cảnh.
4. Nghĩa suy đoán: Theo lý thì, chắc là
应当 có thể biểu thị kết luận hợp lý dựa trên thông tin đã biết. Cách dùng này có thật, nhưng trong khẩu ngữ thường ngày, 应该 thường được chọn nhiều hơn.
4.1. 应当已经……了
Công thức
Chủ ngữ + 应当已经 + hành động + 了
按照原来的安排，会议应当已经结束了。
Ànzhào yuánlái de ānpái, huìyì yīngdāng yǐjīng jiéshù le.
Theo lịch ban đầu, chắc cuộc họp đã kết thúc rồi.
Ở đây không có nghĩa “cuộc họp nên kết thúc” theo lời khuyên. Người nói đang suy luận dựa trên lịch.
4.2. 应当是……
从内容来看，这应当是最后一版。
Cóng nèiróng lái kàn, zhè yīngdāng shì zuìhòu yí bǎn.
Xét theo nội dung, đây chắc là bản cuối cùng.
Công thức
从……来看，……应当是……
Nghĩa: Xét từ… thì… chắc là…
4.3. 应当能……
按目前的进度，我们应当能按时完成。
Àn mùqián de jìndù, wǒmen yīngdāng néng ànshí wánchéng.
Theo tiến độ hiện tại, chắc chúng ta có thể hoàn thành đúng hạn.
- 应当: suy đoán có căn cứ.
- 能: điều kiện hoặc khả năng làm được.
Không hiểu câu này thành sự bảo đảm tuyệt đối.
5. Câu hỏi với 应当
5.1. 应当……吗？
Hỏi xem hành động có nên thực hiện không.
我应当向他道歉吗？
Wǒ yīngdāng xiàng tā dàoqiàn ma?
Tôi có nên xin lỗi anh ấy không?
Câu này đúng ngữ pháp, hơi nghiêm túc. Trong giao tiếp thông thường:
我应该向他道歉吗？
Hoặc gọn hơn:
我该不该向他道歉？
Tôi có nên xin lỗi anh ấy không?
5.2. 应不应当……？
Công thức
Chủ ngữ + 应不应当 + hành động？
我们应不应当重新讨论这个问题？
Wǒmen yīng bu yīngdāng chóngxīn tǎolùn zhège wèntí?
Chúng ta có nên thảo luận lại vấn đề này không?
Trong câu hỏi chính phản trung tính, không cần thêm 吗.
5.3. 应当如何……？
Công thức
Chủ ngữ + 应当如何 + động từ？
遇到这种情况，我们应当如何处理？
Yùdào zhè zhǒng qíngkuàng, wǒmen yīngdāng rúhé chǔlǐ?
Gặp tình huống này, chúng ta nên xử lý thế nào?
如何 trang trọng hơn 怎么, nên kết hợp rất tự nhiên với 应当 trong trao đổi công việc, thảo luận hoặc văn viết.
Đối chiếu:
| Trang trọng hơn | Gần khẩu ngữ hơn |
|---|---|
| 我们应当如何处理？ | 我们应该怎么处理？ |
| 接下来应当如何安排？ | 接下来该怎么安排？ |
6. Nói về việc đáng lẽ nên làm
6.1. 本来应当……，但是……
Công thức
Chủ ngữ + 本来应当 + hành động，但是/可是 + thực tế
我本来应当提前通知你，但是一忙就忘了。
Wǒ běnlái yīngdāng tíqián tōngzhī nǐ, dànshì yì máng jiù wàng le.
Đáng lẽ tôi nên báo trước cho bạn, nhưng bận quá rồi quên.
Ở đây có sự đối lập:
- Điều đáng lẽ nên làm: báo trước.
- Thực tế: đã quên.
6.2. 当时就应当……
Công thức
Chủ ngữ + 当时就应当 + hành động
我当时就应当把情况说清楚。
Wǒ dāngshí jiù yīngdāng bǎ qíngkuàng shuō qīngchu.
Đáng lẽ ngay lúc đó tôi nên nói rõ tình hình.
Câu này thường thể hiện sự nhìn lại và rút kinh nghiệm.
6.3. Phân biệt với suy đoán về quá khứ
他本来应当昨天提交报告，但是没有提交。
Đáng lẽ hôm qua anh ấy phải nộp báo cáo, nhưng anh ấy không nộp.
按照安排，他应当已经提交报告了。
Theo kế hoạch, chắc anh ấy đã nộp báo cáo rồi.
Câu đầu nói việc đáng lẽ phải làm; câu sau suy đoán việc đã xảy ra.
7. Các cấu trúc cố định và mẫu câu phát triển
7.1. 既然……，就应当……
Đã… thì nên/cần…
既然接受了这项工作，就应当认真负责。
Jìrán jiēshòu le zhè xiàng gōngzuò, jiù yīngdāng rènzhēn fùzé.
Đã nhận công việc này thì nên làm nghiêm túc và có trách nhiệm.
Dùng để liên kết sự lựa chọn với trách nhiệm đi kèm.
7.2. 如果……，就应当……
Nếu… thì nên/cần…
如果发现错误，就应当及时改正。
Rúguǒ fāxiàn cuòwù, jiù yīngdāng jíshí gǎizhèng.
Nếu phát hiện lỗi thì cần sửa kịp thời.
7.3. 无论……，都应当……
Dù… cũng nên/phải theo nguyên tắc…
无论意见是否一致，都应当尊重对方。
Wúlùn yìjiàn shìfǒu yízhì, dōu yīngdāng zūnzhòng duìfāng.
Dù ý kiến có thống nhất hay không, cũng nên tôn trọng đối phương.
7.4. 不仅应当……，还应当……
Không chỉ nên… mà còn nên…
我们不仅应当发现问题，还应当提出解决办法。
Wǒmen bùjǐn yīngdāng fāxiàn wèntí, hái yīngdāng tíchū jiějué bànfǎ.
Chúng ta không chỉ nên phát hiện vấn đề mà còn nên đề xuất cách giải quyết.
7.5. 不应当……，而应当……
Không nên… mà nên…
出现分歧时，不应当互相指责，而应当认真沟通。
Chūxiàn fēnqí shí, bù yīngdāng hùxiāng zhǐzé, ér yīngdāng rènzhēn gōutōng.
Khi có bất đồng, không nên chỉ trích lẫn nhau mà nên trao đổi nghiêm túc.
7.6. 这是……应当做的
Đây là việc… nên làm.
保护个人信息，是我们应当重视的事。
Bǎohù gèrén xìnxī, shì wǒmen yīngdāng zhòngshì de shì.
Bảo vệ thông tin cá nhân là việc chúng ta nên coi trọng.
这是我应当承担的责任。
Zhè shì wǒ yīngdāng chéngdān de zérèn.
Đây là trách nhiệm tôi cần gánh vác.
8. 应当 trong quy định: Không phải lúc nào cũng chỉ là “nên”
Trong một lời khuyên thông thường, 应当 có thể dịch là “nên”. Nhưng trong nội quy, hợp đồng hoặc văn bản pháp lý, nó có thể thể hiện nghĩa vụ.
Ví dụ minh họa cách diễn đạt, không phải trích dẫn quy định cụ thể:
申请人应当提供真实的信息。
Shēnqǐngrén yīngdāng tígōng zhēnshí de xìnxī.
Người nộp đơn phải cung cấp thông tin trung thực.
Trong ngữ cảnh này, dịch “nên cung cấp” có thể làm yếu nghĩa vụ mà câu muốn thể hiện.
Nguyên tắc dịch:
- Lời khuyên → nên.
- Trách nhiệm, bổn phận → cần, cần phải.
- Quy định có tính bắt buộc → phải, tùy ngữ cảnh văn bản.
Không xác định tính bắt buộc chỉ bằng một từ đơn lẻ; phải xem toàn bộ văn bản và tình huống.
9. Phân biệt 应当、应该、该、必须、得、最好
| Từ | Trọng tâm | Sắc thái thường gặp |
|---|---|---|
| 应当 | Điều nên làm theo lẽ phải, trách nhiệm; cũng có thể suy đoán | Trang trọng, nghiêm túc |
| 应该 | Điều nên làm; suy đoán hợp lý | Trung tính, phổ biến trong giao tiếp |
| 该 | Nên; đến lúc; các nghĩa khác tùy cấu trúc | Ngắn gọn, khẩu ngữ |
| 必须 | Bắt buộc, nhất thiết phải | Yêu cầu mạnh |
| 得 děi | Phải do nhu cầu hoặc hoàn cảnh | Rất thông dụng trong khẩu ngữ |
| 最好 | Tốt nhất nên | Khuyến nghị phương án |
9.1. 应当 và 应该
我们应当尊重事实。
Chúng ta cần tôn trọng sự thật.
我们应该尊重事实。
Chúng ta nên tôn trọng sự thật.
Hai câu gần nghĩa. Câu dùng 应当 thường tạo cảm giác nghiêm túc, có tính nguyên tắc hơn.
Nhưng không nên kết luận:
应当 luôn mạnh hơn 应该.
Giọng điệu, quan hệ giữa người nói và người nghe, cùng loại văn bản đều ảnh hưởng đến mức độ yêu cầu.
9.2. 应当 và 必须
你应当提前确认。
Bạn nên/cần xác nhận trước.
你必须提前确认。
Bạn bắt buộc phải xác nhận trước.
Trong hội thoại thông thường, 必须 nhấn mạnh rõ hơn việc không thể bỏ qua. Trong văn bản quy định, 应当 cũng có thể biểu thị nghĩa vụ.
9.3. 应当 và 得
我得走了，末班车快到了。
Wǒ děi zǒu le, mòbānchē kuài dào le.
Tôi phải đi rồi, chuyến xe cuối sắp đến.
Dùng 得 tự nhiên vì hoàn cảnh buộc người nói phải đi.
我应当向大家解释清楚。
Wǒ yīngdāng xiàng dàjiā jiěshì qīngchu.
Tôi cần giải thích rõ với mọi người.
Dùng 应当 nhấn mạnh trách nhiệm giải thích.
9.4. 应当 và 该 trong “đến lúc”
该吃饭了。
Gāi chīfàn le.
Đến giờ ăn rồi.
Không thay máy móc bằng:
应当吃饭了。
Câu với 应当 có xu hướng nói “nên ăn rồi”, không hoàn toàn giống thông báo “đến giờ ăn”.
10. Hội thoại ứng dụng
Hội thoại 1: Thảo luận trách nhiệm trong công việc
A:
这次的信息没有及时更新。
Zhè cì de xìnxī méiyǒu jíshí gēngxīn.
Lần này thông tin không được cập nhật kịp thời.
B:
是我的疏忽，我应当承担责任。
Shì wǒ de shūhu, wǒ yīngdāng chéngdān zérèn.
Đó là sơ suất của tôi, tôi cần chịu trách nhiệm.
A:
先把信息补全，再讨论怎么避免类似的问题。
Xiān bǎ xìnxī bǔ quán, zài tǎolùn zěnme bìmiǎn lèisì de wèntí.
Trước tiên bổ sung đầy đủ thông tin, rồi bàn cách tránh vấn đề tương tự.
B:
好，以后有变化，我会及时通知大家。
Hǎo, yǐhòu yǒu biànhuà, wǒ huì jíshí tōngzhī dàjiā.
Được, sau này có thay đổi tôi sẽ báo kịp thời cho mọi người.
Ngữ pháp ứng dụng
- 应当承担责任: thể hiện thái độ nhận trách nhiệm.
- 先……，再……: triển khai thứ tự hành động.
- 应当 phù hợp ở đây vì cuộc trao đổi mang tính nghiêm túc.
Hội thoại 2: Góp ý trong một cuộc họp
A:
对这个方案，大家还有什么意见？
Duì zhège fāng’àn, dàjiā hái yǒu shénme yìjiàn?
Mọi người còn ý kiến gì về phương án này không?
B:
我认为，我们应当先确认实际需求。
Wǒ rènwéi, wǒmen yīngdāng xiān quèrèn shíjì xūqiú.
Tôi cho rằng chúng ta nên xác nhận nhu cầu thực tế trước.
A:
你的意思是暂时不确定实施时间？
Nǐ de yìsi shì zànshí bù quèdìng shíshī shíjiān?
Ý bạn là tạm thời chưa chốt thời gian triển khai?
B:
对，不应当只考虑速度，还应当考虑效果。
Duì, bù yīngdāng zhǐ kǎolǜ sùdù, hái yīngdāng kǎolǜ xiàoguǒ.
Đúng, không nên chỉ cân nhắc tốc độ mà còn cần cân nhắc hiệu quả.
Ngữ pháp ứng dụng
- 我认为……应当……: trình bày quan điểm có tính lập luận.
- 不应当只……，还应当……: mở rộng tiêu chí đánh giá.
Nếu nói chuyện thân mật, có thể chuyển thành:
我觉得应该先看看实际需要。
Tôi nghĩ nên xem nhu cầu thực tế trước.
Hội thoại 3: Suy đoán dựa trên tiến độ
A:
报告今天能完成吗？
Bàogào jīntiān néng wánchéng ma?
Hôm nay có thể hoàn thành báo cáo không?
B:
按目前的进度，应当能完成。
Àn mùqián de jìndù, yīngdāng néng wánchéng.
Theo tiến độ hiện tại, chắc có thể hoàn thành.
A:
还有哪些部分没检查？
Hái yǒu nǎxiē bùfen méi jiǎnchá?
Còn những phần nào chưa kiểm tra?
B:
还剩最后一部分，我们完成后再确认一遍。
Hái shèng zuìhòu yí bùfen, wǒmen wánchéng hòu zài quèrèn yí biàn.
Còn phần cuối cùng, hoàn thành xong chúng ta sẽ xác nhận lại một lần.
Ngữ pháp ứng dụng
按……，应当能……
Căn cứ → dự đoán khả năng thực hiện.
Trong trò chuyện hằng ngày:
应该能完成。
Chắc có thể hoàn thành.
thường tự nhiên hơn.
Hội thoại 4: Nói về cách xử lý sai sót
A:
如果发现自己说错了，应该怎么办？
Rúguǒ fāxiàn zìjǐ shuō cuò le, yīnggāi zěnme bàn?
Nếu phát hiện mình nói sai thì nên làm gì?
B:
应当及时更正，不应当为了面子继续隐瞒。
Yīngdāng jíshí gēngzhèng, bù yīngdāng wèile miànzi jìxù yǐnmán.
Nên sửa lại kịp thời, không nên vì thể diện mà tiếp tục che giấu.
A:
可以直接说“刚才我说得不准确”吗？
Kěyǐ zhíjiē shuō “gāngcái wǒ shuō de bù zhǔnquè” ma?
Có thể nói thẳng “vừa rồi tôi nói chưa chính xác” không?
B:
可以，再把正确的信息补充清楚就好。
Kěyǐ, zài bǎ zhèngquè de xìnxī bǔchōng qīngchu jiù hǎo.
Được, rồi bổ sung rõ thông tin đúng là được.
Ngữ pháp ứng dụng
应该 trong câu hỏi tự nhiên, trung tính; 应当 trong câu trả lời nhấn mạnh nguyên tắc xử lý. Hai từ có thể cùng xuất hiện mà không mâu thuẫn.
11. Cách nói mềm hơn khi giao tiếp
应当 có thể tạo cảm giác nghiêm túc hoặc mang tính phán xét, nhất là khi nói trực tiếp:
你应当这样做。
Bạn nên làm như thế này.
Nếu chỉ muốn góp ý, có thể dùng:
我觉得可以……
我觉得可以先听听他的解释。
Wǒ juéde kěyǐ xiān tīngting tā de jiěshì.
Tôi nghĩ có thể nghe anh ấy giải thích trước.
是不是应该……？
我们是不是应该再确认一下？
Wǒmen shì bu shì yīnggāi zài quèrèn yíxià?
Chúng ta có nên xác nhận lại một chút không?
要不要先……？
要不要先试试别的办法？
Yào bu yào xiān shìshi bié de bànfǎ?
Hay là thử cách khác trước xem?
Nguyên tắc: Dùng 应当 khi cần nói về nguyên tắc và trách nhiệm; dùng cách diễn đạt mềm hơn khi chỉ muốn đưa ra một lựa chọn.
12. Mở rộng từ vựng theo nhánh nghĩa
12.1. Không tùy ý tạo từ ghép từ 应当
Các tổ hợp:
- 应当学习
- 应当负责
- 应当遵守
là cụm từ, không phải từ ghép mới.
Hãy mở rộng theo trường nghĩa và cách kết hợp thường gặp.
Nhánh A: Trách nhiệm
| Từ | Pinyin | Nghĩa |
|---|---|---|
| 责任 | zérèn | Trách nhiệm |
| 义务 | yìwù | Nghĩa vụ |
| 承担 | chéngdān | Gánh vác |
| 履行 | lǚxíng | Thực hiện nghĩa vụ, cam kết |
| 负责 | fùzé | Chịu trách nhiệm |
Cụm ứng dụng:
- 应当承担责任: cần chịu trách nhiệm.
- 应当履行义务: cần thực hiện nghĩa vụ.
- 应当对自己的行为负责: cần chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Nhánh B: Quy tắc và hành vi
- 规则 guīzé: quy tắc.
- 规定 guīdìng: quy định.
- 遵守 zūnshǒu: tuân thủ.
- 违反 wéifǎn: vi phạm.
- 改正 gǎizhèng: sửa chữa lỗi.
Cụm ứng dụng:
应当遵守规则。
Nên tuân thủ quy tắc.
不应当违反规定。
Không nên vi phạm quy định.
应当及时改正错误。
Cần sửa lỗi kịp thời.
Nhánh C: Giao tiếp có trách nhiệm
- 尊重 zūnzhòng: tôn trọng.
- 沟通 gōutōng: trao đổi, giao tiếp.
- 解释 jiěshì: giải thích.
- 通知 tōngzhī: thông báo.
- 道歉 dàoqiàn: xin lỗi.
Cụm ứng dụng:
- 应当尊重事实: cần tôn trọng sự thật.
- 应当主动沟通: nên chủ động trao đổi.
- 应当提前通知: nên báo trước.
- 应当向对方道歉: nên xin lỗi đối phương.
Nhánh D: Suy luận
- 根据 gēnjù: căn cứ vào.
- 按照 ànzhào: theo.
- 按理说 àn lǐ shuō: theo lý mà nói.
- 判断 pànduàn: phán đoán.
- 推测 tuīcè: suy đoán.
Công thức:
根据________，应当________。
Căn cứ vào ________, theo lý chắc ________.
按照________，应当已经________了。
Theo ________, chắc đã ________ rồi.
13. Từ mở rộng có liên hệ với 应 và 当
Những từ dưới đây giúp phát triển mạng lưới từ vựng, nhưng không phải đều được tạo trực tiếp từ 应当.
13.1. Nhóm có 应
| Từ | Pinyin | Nghĩa |
|---|---|---|
| 应该 | yīnggāi | Nên; chắc là |
| 应有 | yīngyǒu | Cần có, đáng có |
| 应尽 | yīngjìn | Cần thực hiện đầy đủ |
| 理应 | lǐyīng | Theo lẽ thì nên |
| 理所应当 | lǐ suǒ yīng dāng | Hợp lẽ, đương nhiên |
Cụm thường gặp:
应有的尊重。
Sự tôn trọng cần có.
应尽的义务。
Nghĩa vụ cần thực hiện.
我们理应互相帮助。
Wǒmen lǐyīng hùxiāng bāngzhù.
Theo lẽ, chúng ta nên giúp đỡ lẫn nhau.
13.2. Nhóm có 当
- 当然 dāngrán: đương nhiên.
- 适当 shìdàng: thích hợp.
- 恰当 qiàdàng: thỏa đáng.
- 不当 bùdàng: không thỏa đáng.
So sánh:
我们应当采用恰当的表达方式。
Wǒmen yīngdāng cǎiyòng qiàdàng de biǎodá fāngshì.
Chúng ta nên sử dụng cách diễn đạt phù hợp.
Trong câu:
- 应当: nên.
- 恰当: phù hợp.
Không nhầm chức năng của hai từ chỉ vì cùng có chữ 当.
14. Ghi nhớ bằng logic và liên tưởng
14.1. Hình ảnh thứ nhất: Một chiếc cân
Hãy hình dung bạn đang cân nhắc:
Điều gì đúng? Điều gì có trách nhiệm?
Kết luận:
应当这样做。
Nên làm như vậy.
Đây là nhánh lẽ phải và trách nhiệm.
Chuỗi liên tưởng:
Nguyên tắc → trách nhiệm → hành động nên làm
Ví dụ:
答应了 → 有责任 → 应当做到。
Đã nhận lời → có trách nhiệm → nên làm cho được.
14.2. Hình ảnh thứ hai: Một dòng suy luận
Bạn có thông tin:
Cuộc họp dự kiến kết thúc lúc ba giờ.
Hiện tại đã quá ba giờ.
Bạn suy ra:
会议应当已经结束了。
Theo lý chắc cuộc họp đã kết thúc rồi.
Chuỗi liên tưởng:
Thông tin đã biết → suy luận hợp lý → 应当 + kết luận
14.3. Liên kết với 应该
Có thể nhớ bằng một cặp tình huống:
- Nói chuyện thường ngày: 你应该早点儿休息。
- Nói nguyên tắc: 我们应当尊重事实。
Đây là khuynh hướng sử dụng, không phải ranh giới tuyệt đối. 应当 vẫn dùng được trong lời nói; 应该 vẫn dùng được trong nội dung nghiêm túc.
Câu ghi nhớ: 应当 thường “đứng thẳng hơn” — nghiêm túc, có tính trách nhiệm; 应该 linh hoạt hơn trong trò chuyện hằng ngày.
15. Những lỗi thường gặp
Lỗi 1: Luôn dịch 应当 là “nên”
申请人应当提供真实的信息。
Trong ngữ cảnh quy định, có thể cần dịch:
Người nộp đơn phải cung cấp thông tin trung thực.
Không tự động làm yếu nghĩa thành lời khuyên.
Lỗi 2: Cho rằng 应当 chỉ xuất hiện trong văn viết
应当 vẫn có thể dùng trong:
- Cuộc họp.
- Thảo luận nghiêm túc.
- Bài phát biểu.
- Lời nhận trách nhiệm.
- Trao đổi về nguyên tắc.
Chỉ là trong trò chuyện thân mật, 应该 hoặc 该 thường tự nhiên hơn.
Lỗi 3: Nhầm “không nên” với “chắc không”
他不应当这样做。
Anh ấy không nên làm như vậy.
他应当不会这样做。
Theo lý chắc anh ấy sẽ không làm như vậy.
Lỗi 4: Thêm 了 trực tiếp sau 应当
Không nói:
我应当了通知他。
Nói:
我应当通知他。
Tôi nên thông báo cho anh ấy.
我本来应当提前通知他。
Đáng lẽ tôi nên thông báo trước cho anh ấy.
Lỗi 5: Dùng 应当 thay mọi từ “phải”
我得赶车。
Wǒ děi gǎn chē.
Tôi phải đi cho kịp xe.
Ở đây 得 tự nhiên hơn nếu chỉ nói sự cần thiết do hoàn cảnh.
Lỗi 6: Dùng 应当 quá nhiều khi góp ý cá nhân
你应当……你应当……你应当……
Cách nói lặp lại có thể tạo cảm giác lên lớp. Hãy xen các cách:
- 我觉得可以……
- 要不要……
- 是不是应该……
16. Bài tập thực hành
Bài 1. Xác định nghĩa
Chọn:
- A: Điều nên làm, trách nhiệm.
- B: Suy đoán hợp lý.
- 我们应当尊重事实。
- 按照安排，会议应当已经结束了。
- 做错了事，应当及时改正。
- 按目前的进度，应当能按时完成。
- 不应当随便公开别人的信息。
Đáp án
- A
- B
- A
- B
- A
Bài 2. Chọn cách diễn đạt phù hợp
Tình huống 1
Bạn nói về trách nhiệm giữ lời:
既然答应了，就________做到。
Đáp án phù hợp:
Tình huống 2
Bạn cần đi ngay để kịp chuyến xe:
我________走了，不然赶不上车。
Đáp án tự nhiên trong khẩu ngữ:
Tình huống 3
Bạn nhắc nguyên tắc không tùy tiện tiết lộ thông tin:
我们________随便公开别人的信息。
Đáp án:
不应当。
Bài 3. Dịch sang tiếng Trung
- Chúng ta nên tôn trọng ý kiến của người khác.
- Không nên chỉ quan tâm đến tốc độ.
- Nếu phát hiện lỗi thì nên sửa kịp thời.
- Đã nhận lời thì nên làm cho được.
- Theo tiến độ hiện tại, chắc có thể hoàn thành.
- Đáng lẽ tôi nên báo trước cho bạn.
Đáp án tham khảo
- 我们应当尊重别人的意见。
- 不应当只关注速度。
- 如果发现错误，就应当及时改正。
- 既然答应了，就应当做到。
- 按目前的进度，应当能完成。
- 我本来应当提前通知你。
17. Mẫu câu để tự phát triển
Nói về trách nhiệm
应当承担。
________ cần gánh vác ________.
Nói về nguyên tắc
无论________，都应当________。
Dù ________, cũng nên ________.
Đưa ra cách xử lý
如果________，就应当先________，再________。
Nếu ________, thì nên ________ trước, rồi ________.
Phản đối một cách làm
不应当只________，还应当________。
Không nên chỉ ________, mà còn cần ________.
Nhìn lại sai sót
我本来应当________，但是________。
Đáng lẽ tôi nên ________, nhưng ________.
Suy đoán có căn cứ
按照________，现在应当已经________了。
Theo ________, bây giờ chắc đã ________ rồi.
18. Tổng kết cấu trúc
| Ý muốn diễn đạt | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nên/cần làm | 应当 + hành động | 我们应当遵守规则。Chúng ta nên tuân thủ quy tắc. |
| Không nên làm | 不应当 + hành động | 不应当隐瞒事实。Không nên che giấu sự thật. |
| Nên làm thế nào? | 应当如何/怎么 + động từ？ | 我们应当如何处理？Chúng ta nên xử lý thế nào? |
| Có nên làm không? | 应不应当 + hành động？ | 我们应不应当重新讨论？Chúng ta có nên thảo luận lại không? |
| Nên… hơn | 应当 + 更/更加 + tính từ | 我们应当更加谨慎。Chúng ta nên thận trọng hơn nữa. |
| Đáng lẽ nên làm | 本来应当…… | 我本来应当提前通知你。Đáng lẽ tôi nên báo trước cho bạn. |
| Đã… thì nên… | 既然……，就应当…… | 既然答应了，就应当做到。Đã nhận lời thì nên làm cho được. |
| Nếu… thì nên… | 如果……，就应当…… | 如果发现错误，就应当及时改正。Nếu phát hiện lỗi thì nên sửa kịp thời. |
| Dù… cũng nên… | 无论……，都应当…… | 无论多忙，都应当尊重别人的时间。Dù bận đến đâu cũng nên tôn trọng thời gian của người khác. |
| Không chỉ nên… mà còn nên… | 不仅应当……，还应当…… | 不仅应当提出问题，还应当提出建议。Không chỉ nên nêu vấn đề mà còn nên đưa ra đề xuất. |
| Không nên… mà nên… | 不应当……，而应当…… | 不应当互相指责，而应当一起想办法。Không nên chỉ trích lẫn nhau mà nên cùng nghĩ cách. |
| Theo lý thì… | 按理说，……应当…… | 按理说，他现在应当到了。Theo lý mà nói, giờ này chắc anh ấy đã đến. |
| Chắc là… | 应当是 + danh từ/cụm danh từ | 这应当是最后一版。Đây chắc là bản cuối cùng. |
| Chắc có thể làm được | 应当能 + hành động | 按目前的进度，应当能完成。Theo tiến độ hiện tại, chắc có thể hoàn thành. |
| Chắc sẽ không… | 应当不会 + hành động/sự việc | 他确认过了，应当不会弄错。Anh ấy đã xác nhận rồi, chắc sẽ không nhầm. |
| Chắc đã… rồi | 应当已经 + hành động + 了 | 会议应当已经结束了。Chắc cuộc họp đã kết thúc rồi. |
| Đây là trách nhiệm cần gánh vác | 这是……应当承担的责任 | 这是我应当承担的责任。Đây là trách nhiệm tôi cần gánh vác. |
Ba điểm chốt cần nhớ
1. 应当 không chỉ có nghĩa “nên”
Tùy ngữ cảnh, có thể dịch là:
- Nên: lời khuyên hoặc đánh giá điều hợp lý.
- Cần/phải: trách nhiệm, nghĩa vụ hoặc yêu cầu trong quy định.
- Theo lý thì/chắc là: suy đoán có căn cứ.
2. Phân biệt 不应当 và 应当不会
他不应当离开。
Tā bù yīngdāng líkāi.
Anh ấy không nên rời đi.
Đánh giá việc rời đi không phù hợp.
他应当不会离开。
Tā yīngdāng bú huì líkāi.
Theo lý chắc anh ấy sẽ không rời đi.
Dự đoán việc rời đi không xảy ra.
3. Chọn 应当 hay 应该 theo tình huống
| Tình huống | Cách nói thường phù hợp |
|---|---|
| Trò chuyện hằng ngày, khuyên bạn bè | 应该、该 |
| Thảo luận trách nhiệm, nguyên tắc | 应当、应该 |
| Phát biểu hoặc văn bản trang trọng | 应当 |
| Phỏng đoán trong giao tiếp thông thường | 应该 thường tự nhiên hơn |
Câu ghi nhớ: 应当 thiên về điều hợp lẽ, trách nhiệm và nguyên tắc; 应该 linh hoạt, thông dụng hơn trong giao tiếp hằng ngày. Hai từ gần nghĩa, không có ranh giới tuyệt đối.