应该 (yīnggāi): Ý nghĩa và cách dùng trong tiếng Trung giao tiếp
应该 có hai cách dùng chính:
- Nên, cần làm theo lẽ phải hoặc trách nhiệm: khuyên bảo, đánh giá cách hành động.
- Chắc là, có lẽ theo suy đoán có căn cứ: dự đoán điều hợp lý hoặc có khả năng đúng.
So sánh:
你应该早点儿休息。
Nǐ yīnggāi zǎodiǎnr xiūxi.
Bạn nên nghỉ ngơi sớm hơn.
他应该已经到家了。
Tā yīnggāi yǐjīng dào jiā le.
Chắc anh ấy đã về đến nhà rồi.
Câu đầu nói điều nên làm; câu sau phỏng đoán điều có thể đã xảy ra. Đây là điểm quan trọng nhất khi học 应该.
1. Phát âm và đặc điểm ngữ pháp
1.1. Phát âm
应该 — yīnggāi
Cả hai âm tiết đều mang thanh 1.
Chữ 应 trong 应该 đọc là yīng, khác với 应 yìng trong một số từ như:
- 答应 dāying: đồng ý, nhận lời; 应 thường đọc nhẹ trong từ này.
- 反应 fǎnyìng: phản ứng.
- 适应 shìyìng: thích nghi.
Không đọc 应该 thành yìnggāi.
1.2. Từ loại
Trong ngữ pháp dạy tiếng Trung, 应该 thường được gọi là động từ năng nguyện/trợ động từ tình thái — 能愿动词.
Nó thường đứng trước vị ngữ:
Chủ ngữ + 应该 + vị ngữ
我应该道歉。
Wǒ yīnggāi dàoqiàn.
Tôi nên xin lỗi.
这个办法应该有效。
Zhège bànfǎ yīnggāi yǒuxiào.
Cách này chắc có hiệu quả.
Phía sau 应该 không chỉ có động từ hành động, mà còn có thể là tính từ hoặc cụm vị ngữ khác.
1.3. Những hạn chế cần nhớ
Thông thường:
- Không thêm 了、过、着 trực tiếp vào 应该 để tạo dạng thời/thể.
- Không lặp thành 应该应该.
- Không dùng như động từ nhận trực tiếp một đồ vật.
Không nói:
我应该了去。
Nói:
我应该去。
Tôi nên đi.
我应该早点儿去。
Tôi nên đi sớm hơn.
Tuy nhiên, 很应该 có thể xuất hiện trong lời đánh giá như 这是很应该的, dù người học thường dễ dùng hơn với 应该、很有必要、理所应当 tùy ý muốn nói. Không nên coi mọi tổ hợp “很 + 应该” đều tuyệt đối sai.
2. Nghĩa thứ nhất: Nên làm gì
2.1. Đưa ra lời khuyên
Công thức
Chủ ngữ + 应该 + động từ/cụm động từ
你应该多喝水。
Nǐ yīnggāi duō hē shuǐ.
Bạn nên uống nhiều nước hơn.
你应该先问清楚。
Nǐ yīnggāi xiān wèn qīngchu.
Bạn nên hỏi cho rõ trước.
我们应该提前准备。
Wǒmen yīnggāi tíqián zhǔnbèi.
Chúng ta nên chuẩn bị trước.
Mở rộng vị ngữ
应该 + 多/少/早点儿/先 + hành động
| Cấu trúc | Ý nghĩa |
|---|---|
| 应该多练习 | Nên luyện tập nhiều hơn |
| 应该少熬夜 | Nên bớt thức khuya |
| 应该早点儿出发 | Nên xuất phát sớm hơn |
| 应该先确认 | Nên xác nhận trước |
学口语应该多开口练习。
Xué kǒuyǔ yīnggāi duō kāikǒu liànxí.
Học khẩu ngữ thì nên chịu khó mở miệng luyện nói.
2.2. Nói về trách nhiệm hoặc lẽ phải
我们应该尊重别人的选择。
Wǒmen yīnggāi zūnzhòng biérén de xuǎnzé.
Chúng ta nên tôn trọng lựa chọn của người khác.
答应了别人的事，就应该认真去做。
Dāying le biérén de shì, jiù yīnggāi rènzhēn qù zuò.
Việc đã nhận lời với người khác thì nên nghiêm túc thực hiện.
Ở đây, 应该 không chỉ là lời gợi ý tùy thích, mà mang ý đó là cách hành xử đúng hoặc có trách nhiệm.
2.3. 应该 + tính từ
你应该耐心一点儿。
Nǐ yīnggāi nàixīn yìdiǎnr.
Bạn nên kiên nhẫn hơn một chút.
我们应该更谨慎。
Wǒmen yīnggāi gèng jǐnshèn.
Chúng ta nên thận trọng hơn.
Không cần thêm 是 trước tính từ:
你应该耐心一点儿。
Không dùng máy móc:
你应该是耐心一点儿。
3. Nghĩa thứ hai: Chắc là, có lẽ theo suy đoán
3.1. Phỏng đoán dựa vào tình hình
Công thức
Chủ ngữ + 应该 + vị ngữ
他应该在办公室。
Tā yīnggāi zài bàngōngshì.
Chắc anh ấy đang ở văn phòng.
这家店应该还开着。
Zhè jiā diàn yīnggāi hái kāi zhe.
Chắc cửa hàng này vẫn đang mở.
这个尺寸应该合适。
Zhège chǐcùn yīnggāi héshì.
Kích cỡ này chắc là vừa.
Người nói có cơ sở để nghĩ như vậy, nhưng không bảo đảm chắc chắn.
3.2. 应该是……
Công thức
Chủ ngữ + 应该是 + danh từ/cụm danh từ
他应该是新来的同事。
Tā yīnggāi shì xīn lái de tóngshì.
Chắc anh ấy là đồng nghiệp mới đến.
这应该是你的。
Zhè yīnggāi shì nǐ de.
Cái này chắc là của bạn.
Nếu phía sau là danh từ xác định thân phận, thường cần 是:
他应该是老师。
Chắc anh ấy là giáo viên.
Không nói:
他应该老师。
3.3. 应该会……
Công thức
Chủ ngữ + 应该会 + hành động/sự việc
他明天应该会来。
Tā míngtiān yīnggāi huì lái.
Chắc ngày mai anh ấy sẽ đến.
这样解释，他应该会明白。
Zhèyàng jiěshì, tā yīnggāi huì míngbai.
Giải thích như vậy, chắc anh ấy sẽ hiểu.
Trong các câu này:
- 应该: mức độ suy đoán.
- 会: khả năng sự việc xảy ra.
3.4. 应该能……
Công thức
Chủ ngữ + 应该能 + hành động
我们应该能按时完成。
Wǒmen yīnggāi néng ànshí wánchéng.
Chắc chúng ta có thể hoàn thành đúng hạn.
这张桌子应该能放下。
Zhè zhāng zhuōzi yīnggāi néng fàng xià.
Chắc có thể kê vừa chiếc bàn này.
会 thường liên quan đến khả năng sự việc xảy ra; 能 thường liên quan đến năng lực hoặc điều kiện thực hiện. Tuy nhiên, cách hiểu cụ thể vẫn tùy câu.
4. Phủ định: 不应该 khác 应该不
Đây là phần cần đặc biệt chú ý.
4.1. 不应该 + hành động: Không nên
Công thức
Chủ ngữ + 不应该 + động từ/cụm động từ
你不应该骗他。
Nǐ bù yīnggāi piàn tā.
Bạn không nên lừa anh ấy.
我们不应该浪费时间。
Wǒmen bù yīnggāi làngfèi shíjiān.
Chúng ta không nên lãng phí thời gian.
Trọng tâm: hành động đó không đúng hoặc không phù hợp.
Trong giao tiếp, thường rút gọn thành 不该:
你不该这么说。
Nǐ bù gāi zhème shuō.
Bạn không nên nói như vậy.
4.2. 应该不……: Chắc là không…
Công thức
Chủ ngữ + 应该 + 不 + vị ngữ
他应该不知道。
Tā yīnggāi bù zhīdào.
Chắc anh ấy không biết.
这个应该不贵。
Zhège yīnggāi bú guì.
Cái này chắc không đắt.
他今天应该不会来了。
Tā jīntiān yīnggāi bú huì lái le.
Chắc hôm nay anh ấy sẽ không đến nữa.
Trọng tâm: phỏng đoán một nội dung phủ định.
So sánh trực tiếp
他不应该去。
Tā bù yīnggāi qù.
Anh ấy không nên đi.
他应该不会去。
Tā yīnggāi bú huì qù.
Chắc anh ấy sẽ không đi.
Câu đầu đánh giá hành động; câu sau dự đoán hành động.
Đây là xu hướng rất hữu ích để học, nhưng không phải quy tắc tuyệt đối: 不应该 cũng có thể biểu thị điều trái với dự kiến, chẳng hạn 按理说，不应该这么慢 — theo lý thì không đáng lẽ lại chậm thế.
4.3. 应该没……: Chắc là chưa/không…
他应该没看到消息。
Tā yīnggāi méi kàndào xiāoxi.
Chắc anh ấy chưa thấy tin nhắn.
她应该还没下班。
Tā yīnggāi hái méi xiàbān.
Chắc cô ấy vẫn chưa tan làm.
Phân biệt:
- 不应该告诉他: không nên nói cho anh ấy.
- 应该没告诉他: chắc chưa/đã không nói cho anh ấy.
5. Câu hỏi với 应该
5.1. 应该……吗？
Hỏi xem một hành động có nên thực hiện không.
我应该现在告诉他吗？
Wǒ yīnggāi xiànzài gàosu tā ma?
Tôi có nên nói cho anh ấy bây giờ không?
我们应该先预约吗？
Wǒmen yīnggāi xiān yùyuē ma?
Chúng ta có nên đặt lịch trước không?
5.2. 应不应该……？
Công thức
Chủ ngữ + 应不应该 + hành động？
我应不应该接受这个建议？
Wǒ yīng bu yīnggāi jiēshòu zhège jiànyì?
Tôi có nên tiếp nhận đề xuất này không?
Trong giao tiếp, 该不该 gọn và rất thông dụng:
我该不该告诉他？
Wǒ gāi bu gāi gàosu tā?
Tôi có nên nói cho anh ấy không?
Với câu hỏi chính phản thông thường, không cần thêm 吗:
我应不应该去？
Không cần nói:
我应不应该去吗？
5.3. 应该怎么……？
Công thức
Chủ ngữ + 应该怎么 + động từ？
我应该怎么说？
Wǒ yīnggāi zěnme shuō?
Tôi nên nói thế nào?
这个问题应该怎么处理？
Zhège wèntí yīnggāi zěnme chǔlǐ?
Vấn đề này nên xử lý thế nào?
接下来我应该怎么办？
Jiēxiàlái wǒ yīnggāi zěnme bàn?
Tiếp theo tôi nên làm gì?
Phân biệt 怎么说 và 怎么办
- 怎么说: diễn đạt bằng lời như thế nào.
- 怎么办: giải quyết hoặc hành động thế nào.
5.4. 应该……吧？
Có thể dùng để tìm sự xác nhận cho phỏng đoán:
他应该知道吧？
Tā yīnggāi zhīdào ba?
Chắc anh ấy biết nhỉ?
这样应该可以吧？
Zhèyàng yīnggāi kěyǐ ba?
Làm như thế này chắc được nhỉ?
吧 làm câu mang sắc thái chưa khẳng định hoàn toàn, chờ người nghe xác nhận.
6. Nói về quá khứ: “Nên”, “đáng lẽ nên” và “chắc đã”
应该 không có dạng quá khứ riêng. Cách hiểu phụ thuộc từ chỉ thời gian và ngữ cảnh.
6.1. 本来应该……，但是……
Công thức
Chủ ngữ + 本来应该 + hành động，但是/可是 + kết quả thực tế
我本来应该昨天交作业，但是忘了。
Wǒ běnlái yīnggāi zuótiān jiāo zuòyè, dànshì wàng le.
Đáng lẽ hôm qua tôi phải nộp bài, nhưng tôi quên.
你应该早点儿告诉我。
Nǐ yīnggāi zǎodiǎnr gàosu wǒ.
Bạn nên/đáng lẽ nên nói cho tôi sớm hơn.
Câu thứ hai có thể là lời khuyên hoặc trách nhẹ; ngữ cảnh quyết định.
6.2. 早就应该……了
Nghĩa: Đáng lẽ nên làm từ lâu rồi.
我早就应该跟你商量了。
Wǒ zǎo jiù yīnggāi gēn nǐ shāngliang le.
Đáng lẽ tôi nên bàn với bạn từ lâu rồi.
Câu này thường thể hiện nhận ra muộn hoặc tiếc nuối.
6.3. 应该已经……了
Nghĩa: Chắc đã… rồi.
他应该已经到家了。
Tā yīnggāi yǐjīng dào jiā le.
Chắc anh ấy đã về đến nhà rồi.
So sánh:
| Câu | Cách hiểu |
|---|---|
| 他本来应该昨天到。 | Đáng lẽ hôm qua anh ấy phải đến |
| 他应该已经到了。 | Chắc anh ấy đã đến rồi |
Không nhầm “đáng lẽ phải đến” với “phỏng đoán đã đến”.
7. Các mẫu câu cố định, thực tế
7.1. 我觉得你应该……
Tôi nghĩ bạn nên…
我觉得你应该先休息一下。
Wǒ juéde nǐ yīnggāi xiān xiūxi yíxià.
Tôi nghĩ bạn nên nghỉ một lát trước.
Cách này thường mềm hơn việc nói trực tiếp 你应该……, dù giọng điệu vẫn rất quan trọng.
7.2. 是不是应该……？
Có phải nên… không?/Hay là nên…?
我们是不是应该先确认一下？
Wǒmen shì bu shì yīnggāi xiān quèrèn yíxià?
Chúng ta có nên xác nhận trước một chút không?
Thường dùng khi đề xuất phương án để cả nhóm cân nhắc.
7.3. 按理说，应该……
Theo lý mà nói, đáng lẽ/chắc là…
按理说，他现在应该到了。
Àn lǐ shuō, tā xiànzài yīnggāi dào le.
Theo lý mà nói, giờ này chắc anh ấy đã đến rồi.
7.4. 既然……，就应该……
Đã… thì nên/phải có trách nhiệm…
既然答应了，就应该做到。
Jìrán dāying le, jiù yīnggāi zuò dào.
Đã nhận lời thì nên làm cho được.
Mẫu này thiên về lập luận và trách nhiệm.
7.5. 不应该……，而应该……
Không nên…, mà nên…
遇到问题，不应该互相责怪，而应该一起想办法。
Yùdào wèntí, bù yīnggāi hùxiāng zéguài, ér yīnggāi yìqǐ xiǎng bànfǎ.
Khi gặp vấn đề, không nên trách móc lẫn nhau mà nên cùng nghĩ cách.
7.6. 这是我应该做的
Đây là việc tôi nên làm.
A:
谢谢你帮我。
Xièxie nǐ bāng wǒ.
Cảm ơn bạn đã giúp tôi.
B:
不客气，这是我应该做的。
Bú kèqi, zhè shì wǒ yīnggāi zuò de.
Không có gì, đây là việc tôi nên làm.
Phù hợp khi người nói xem đó là trách nhiệm hoặc bổn phận. Nếu chỉ giúp một việc nhỏ, 不客气、没事儿 cũng rất tự nhiên.
7.7. 应该的
Câu trả lời rút gọn, thường xuất hiện khi được cảm ơn:
应该的，不用客气。
Yīnggāi de, bú yòng kèqi.
Việc nên làm mà, đừng khách sáo.
8. Phân biệt 应该 với các từ gần nghĩa
8.1. 应该 và 该
Trong nhiều câu, 该 là cách nói ngắn gọn, rất phổ biến:
我应该走了。
Wǒ yīnggāi zǒu le.
我该走了。
Wǒ gāi zǒu le.
Đều có thể hiểu: Tôi nên đi rồi.
Nhưng 该 còn có cấu trúc chỉ “đến lúc”:
该吃饭了。
Gāi chīfàn le.
Đến giờ ăn rồi.
Không nên thay 该 bằng 应该 một cách máy móc, vì trọng tâm có thể chuyển từ đến lúc làm sang nên làm.
8.2. 应该 và 必须
你应该带身份证。
Nǐ yīnggāi dài shēnfènzhèng.
Bạn nên mang căn cước.
你必须带身份证。
Nǐ bìxū dài shēnfènzhèng.
Bạn bắt buộc phải mang căn cước.
- 应该: lời khuyên, trách nhiệm, điều hợp lý.
- 必须: yêu cầu bắt buộc, không thể bỏ qua.
Không nên dùng 应该 để diễn đạt một quy định bắt buộc nếu cần nói thật rõ.
8.3. 应该 và 得 (děi)
我得走了。
Wǒ děi zǒu le.
Tôi phải đi rồi.
得 thường nhấn mạnh sự cần thiết do hoàn cảnh, rất thông dụng trong khẩu ngữ.
我应该走了。
Tôi nên đi rồi.
应该 nhấn mạnh đánh giá rằng đi lúc này là hợp lý.
8.4. 应该 và 最好
你应该提前预约。
Bạn nên đặt lịch trước.
你最好提前预约。
Nǐ zuìhǎo tíqián yùyuē.
Tốt nhất bạn nên đặt lịch trước.
最好 nhấn mạnh phương án được khuyến nghị là tốt nhất. Nó không phải lúc nào cũng nhẹ hơn 应该; trong một số ngữ cảnh có thể mang sắc thái cảnh báo.
8.5. 应该 và 可以
你可以问老师。
Nǐ kěyǐ wèn lǎoshī.
Bạn có thể hỏi giáo viên.
Đưa ra một khả năng hoặc lựa chọn.
你应该问老师。
Nǐ yīnggāi wèn lǎoshī.
Bạn nên hỏi giáo viên.
Đánh giá đó là việc nên làm.
8.6. 应该 và 也许
他应该在家。
Tā yīnggāi zài jiā.
Chắc anh ấy ở nhà.
他也许在家。
Tā yěxǔ zài jiā.
Có lẽ anh ấy ở nhà.
Trong nhiều ngữ cảnh, 应该 thể hiện kỳ vọng có căn cứ rõ hơn; 也许 chỉ nêu một khả năng. Tuy nhiên, không nên gán phần trăm cố định cho hai từ.
9. Hội thoại ứng dụng
Hội thoại 1: Xin lời khuyên khi học tiếng Trung
A:
我学了不少单词，可是一说话就紧张。
Wǒ xué le bù shǎo dāncí, kěshì yì shuōhuà jiù jǐnzhāng.
Tôi đã học khá nhiều từ, nhưng cứ nói là căng thẳng.
B:
你应该多练习短对话，不用一开始就说得很复杂。
Nǐ yīnggāi duō liànxí duǎn duìhuà, bú yòng yì kāishǐ jiù shuō de hěn fùzá.
Bạn nên luyện nhiều hội thoại ngắn, không cần nói phức tạp ngay từ đầu.
A:
那我应该怎么练？
Nà wǒ yīnggāi zěnme liàn?
Vậy tôi nên luyện thế nào?
B:
可以先选一个生活场景，每天练五分钟。
Kěyǐ xiān xuǎn yí ge shēnghuó chǎngjǐng, měitiān liàn wǔ fēnzhōng.
Có thể chọn trước một tình huống sinh hoạt, mỗi ngày luyện năm phút.
Ngữ pháp ứng dụng
- 应该多……: khuyên tăng cường hành động.
- 应该怎么……？: hỏi cách thực hiện.
- 可以先……: đưa ra phương án cụ thể, nhẹ nhàng hơn mệnh lệnh.
Hội thoại 2: Phỏng đoán người chưa đến
A:
他怎么还没到？
Tā zěnme hái méi dào?
Sao anh ấy vẫn chưa đến?
B:
他半个小时前出发了，应该快到了。
Tā bàn ge xiǎoshí qián chūfā le, yīnggāi kuài dào le.
Anh ấy xuất phát nửa tiếng trước rồi, chắc sắp đến.
A:
会不会走错地方了？
Huì bu huì zǒu cuò dìfang le?
Liệu có đi nhầm chỗ không?
B:
应该不会，我把地址发给他了。
Yīnggāi bú huì, wǒ bǎ dìzhǐ fā gěi tā le.
Chắc không đâu, tôi đã gửi địa chỉ cho anh ấy rồi.
Ngữ pháp ứng dụng
- 应该快……了: phỏng đoán sắp xảy ra.
- 应该不会: phỏng đoán phủ định.
- Câu sau cung cấp căn cứ cho suy đoán.
Hội thoại 3: Nhận lỗi vì không báo trước
A:
你怎么现在才告诉我？
Nǐ zěnme xiànzài cái gàosu wǒ?
Sao bây giờ bạn mới nói với tôi?
B:
对不起，我应该早点儿告诉你的。
Duìbuqǐ, wǒ yīnggāi zǎodiǎnr gàosu nǐ de.
Xin lỗi, đáng lẽ tôi nên nói cho bạn sớm hơn.
A:
下次有变化，提前说一声就好。
Xià cì yǒu biànhuà, tíqián shuō yì shēng jiù hǎo.
Lần sau có thay đổi thì báo trước một tiếng là được.
B:
好，这次是我考虑得不够周到。
Hǎo, zhè cì shì wǒ kǎolǜ de bú gòu zhōudào.
Được, lần này là tôi suy nghĩ chưa chu đáo.
Ngữ pháp ứng dụng
应该早点儿……的 trong ngữ cảnh này thể hiện nhận ra việc đáng lẽ nên làm. Nó không tự khẳng định rằng hành động ấy đã được thực hiện sớm.
Hội thoại 4: Cùng chỉnh sửa bài viết
A:
这篇文章你觉得怎么样？
Zhè piān wénzhāng nǐ juéde zěnmeyàng?
Bạn thấy bài viết này thế nào?
B:
整体很清楚，不过开头应该再简短一点儿。
Zhěngtǐ hěn qīngchu, búguò kāitóu yīnggāi zài jiǎnduǎn yìdiǎnr.
Tổng thể rõ ràng, nhưng phần mở đầu nên ngắn gọn hơn một chút nữa.
A:
这个例子要不要删掉？
Zhège lìzi yào bu yào shān diào?
Có nên xóa ví dụ này không?
B:
我觉得应该保留，它能帮助读者理解。
Wǒ juéde yīnggāi bǎoliú, tā néng bāngzhù dúzhě lǐjiě.
Tôi nghĩ nên giữ lại, nó có thể giúp người đọc hiểu.
A:
改完以后应该会更自然吧？
Gǎi wán yǐhòu yīnggāi huì gèng zìrán ba?
Sửa xong chắc sẽ tự nhiên hơn nhỉ?
B:
应该会，我们改完再读一遍。
Yīnggāi huì, wǒmen gǎi wán zài dú yí biàn.
Chắc vậy, sửa xong chúng ta đọc lại một lần nữa.
Ngữ pháp ứng dụng
Cùng một hội thoại có cả hai nghĩa:
- 应该保留: nên giữ lại — đánh giá hành động.
- 应该会更自然: chắc sẽ tự nhiên hơn — dự đoán kết quả.
10. Phát triển từ vựng thành các nhánh
10.1. Không tùy ý tạo từ ghép từ 应该
应该 là một từ hoàn chỉnh. Các tổ hợp:
- 应该学习
- 应该注意
- 应该负责
là cụm từ, không phải từ ghép mới.
Bạn nên mở rộng theo hai hướng:
- Các từ gần nghĩa về tình thái.
- Các động từ, tính từ thường kết hợp với 应该.
10.2. Nhánh lời khuyên và hành động đúng
| Từ/cụm | Pinyin | Nghĩa |
|---|---|---|
| 建议 | jiànyì | Đề nghị, lời khuyên |
| 最好 | zuìhǎo | Tốt nhất nên |
| 注意 | zhùyì | Chú ý |
| 考虑 | kǎolǜ | Cân nhắc |
| 尊重 | zūnzhòng | Tôn trọng |
| 道歉 | dàoqiàn | Xin lỗi |
Kết hợp:
应该注意细节。
Nên chú ý chi tiết.
应该认真考虑。
Nên cân nhắc nghiêm túc.
应该向他道歉。
Nên xin lỗi anh ấy.
10.3. Nhánh trách nhiệm và nghĩa vụ
- 责任 zérèn: trách nhiệm.
- 义务 yìwù: nghĩa vụ.
- 负责 fùzé: chịu trách nhiệm.
- 承担 chéngdān: gánh vác.
- 履行 lǚxíng: thực hiện, thi hành.
我们应该承担自己的责任。
Wǒmen yīnggāi chéngdān zìjǐ de zérèn.
Chúng ta nên gánh vác trách nhiệm của mình.
10.4. Nhánh suy đoán và căn cứ
- 判断 pànduàn: phán đoán.
- 推测 tuīcè: suy đoán.
- 根据 gēnjù: căn cứ vào.
- 可能 kěnéng: có thể.
- 大概 dàgài: có lẽ, đại khái.
- 也许 yěxǔ: có lẽ.
根据目前的情况，应该没问题。
Gēnjù mùqián de qíngkuàng, yīnggāi méi wèntí.
Dựa vào tình hình hiện tại, chắc không có vấn đề gì.
10.5. Nhánh thay thế có liên hệ với 应
- 应当 yīngdāng: nên, cần theo lẽ phải; thường trang trọng hơn.
- 应有 yīngyǒu: đáng có, cần có.
- 应尽 yīngjìn: cần thực hiện đầy đủ, thường nói về nghĩa vụ/trách nhiệm.
- 理所应当 lǐ suǒ yīng dāng: hợp lẽ, đương nhiên phải vậy.
Cụm thường gặp:
应有的尊重。
Sự tôn trọng cần có.
应尽的责任。
Trách nhiệm cần thực hiện.
Đây là các từ và kết hợp có liên hệ với 应, không phải tất cả đều được tạo từ nguyên từ 应该.
11. Ghi nhớ bằng logic và liên tưởng
Hãy nhớ 应该 theo hai câu hỏi.
Nhánh 1: “Làm gì mới hợp lý?”
我应该怎么做？
Tôi nên làm thế nào?
Đây là đánh giá cách hành động:
Hoàn cảnh → cân nhắc → việc nên làm
Ví dụ:
明天要早起，所以今天应该早点儿睡。
Ngày mai phải dậy sớm, vì vậy hôm nay nên ngủ sớm.
Nhánh 2: “Theo tình hình thì điều gì có khả năng đúng?”
他应该到家了。
Chắc anh ấy đã về đến nhà.
Đây là suy đoán dựa trên căn cứ:
Thông tin đã biết → suy luận → kết quả được dự đoán
Ví dụ:
他一小时前就出发了，现在应该到家了。
Anh ấy đã xuất phát từ một tiếng trước, giờ chắc đã về đến nhà.
Công thức ghi nhớ
应该 = điều hợp lý
- Hợp lý về cách hành động → nên.
- Hợp lý về suy luận → chắc là.
Đây là mẹo liên tưởng nghĩa, không phải quy tắc dịch cứng cho mọi câu.
12. Những lỗi thường gặp
Lỗi 1: Luôn dịch 应该 là “nên”
他应该已经睡了。
Trong ngữ cảnh phỏng đoán, dịch tự nhiên:
Chắc anh ấy đã ngủ rồi.
Không nhất thiết là:
Anh ấy nên đã ngủ rồi.
Lỗi 2: Nhầm 不应该 và 应该不
你不应该告诉他。
Bạn không nên nói cho anh ấy.
你应该还没告诉他吧？
Chắc bạn vẫn chưa nói cho anh ấy nhỉ?
Một câu đánh giá; một câu phỏng đoán.
Lỗi 3: Thêm 了 trực tiếp sau 应该
Không nói:
我应该了道歉。
Nói:
我应该道歉。
Tôi nên xin lỗi.
Nếu muốn nói đã xin lỗi:
我已经道歉了。
Tôi đã xin lỗi rồi.
Lỗi 4: Cho rằng 应该 đồng nghĩa với bắt buộc
你应该提前预约。
Bạn nên đặt lịch trước.
Khác với:
你必须提前预约。
Bạn bắt buộc phải đặt lịch trước.
Lỗi 5: Khuyên quá trực tiếp trong tình huống nhạy cảm
你应该这样做。
Câu này đúng ngữ pháp, nhưng có thể tạo cảm giác áp đặt.
Có thể nói mềm hơn:
我觉得可以考虑这样做。
Wǒ juéde kěyǐ kǎolǜ zhèyàng zuò.
Tôi nghĩ có thể cân nhắc làm như vậy.
Hoặc:
要不要先试试这个办法？
Yào bu yào xiān shìshi zhège bànfǎ?
Hay là thử cách này trước xem?
13. Bài tập thực hành
Bài 1. Xác định nghĩa của 应该
Chọn:
- A: Nên làm.
- B: Phỏng đoán “chắc là”.
- 你应该多练习。
- 他应该已经到了。
- 我们应该尊重别人。
- 这个应该不贵。
- 明天应该会下雨。
Đáp án
- A
- B
- A
- B
- B
Bài 2. Điền 不应该 hoặc 应该不
- 你________浪费这么多时间。
- 他________知道这件事，我们还没告诉他。
- 我们________随便责怪别人。
- 这个东西________贵，价格标签上写着十块钱。
Đáp án
- 不应该
- 应该不
- 不应该
- 应该不
Bài 3. Dịch sang tiếng Trung
- Tôi nên làm thế nào?
- Bạn không nên nói như vậy.
- Chắc anh ấy chưa thấy tin nhắn.
- Chúng ta có nên xác nhận trước không?
- Đáng lẽ tôi nên báo cho bạn sớm hơn.
- Chắc chúng ta có thể hoàn thành đúng hạn.
Đáp án tham khảo
- 我应该怎么做？
- 你不应该这么说。
- 他应该没看到消息。
- 我们是不是应该先确认一下？
- 我应该早点儿告诉你的。
- 我们应该能按时完成。
14. Mẫu câu để tự phát triển hội thoại
Xin lời khuyên
我现在应该________？
Bây giờ tôi nên ________?
我应该怎么________？
Tôi nên ________ thế nào?
Đưa ra lời khuyên
我觉得你应该先________，再________。
Tôi nghĩ bạn nên ________ trước, rồi ________.
Ví dụ:
我觉得你应该先了解情况，再做决定。
Tôi nghĩ bạn nên tìm hiểu tình hình trước rồi quyết định.
Nói về điều không nên làm
不应该________，而应该________。
Không nên ________, mà nên ________.
Phỏng đoán
根据________，他应该________。
Dựa vào ________, chắc anh ấy ________.
Phỏng đoán phủ định
应该不会________吧？
Chắc sẽ không ________ nhỉ?
Nhận lỗi hoặc tiếc nuối
我本来应该________，可是________。
Đáng lẽ tôi nên ________, nhưng ________.
Đáp lại lời cảm ơn
不客气，这是我应该做的。
Không có gì, đây là việc tôi nên làm.
15. Tổng kết
| Ý muốn diễn đạt | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nên làm | 应该 + hành động | 你应该早点儿休息。Bạn nên nghỉ ngơi sớm hơn. |
| Không nên làm | 不应该 + hành động | 你不应该这么说。Bạn không nên nói như vậy. |
| Nên làm thế nào? | 应该怎么 + động từ？ | 我应该怎么做？Tôi nên làm thế nào? |
| Có nên làm không? | 应不应该 + hành động？ | 我应不应该去？Tôi có nên đi không? |
| Chắc là… | 应该 + vị ngữ | 他应该在家。Chắc anh ấy ở nhà. |
| Chắc là không… | 应该不 + vị ngữ | 这个应该不贵。Cái này chắc không đắt. |
| Chắc chưa/đã không… | 应该没（有）+ hành động | 他应该没看到消息。Chắc anh ấy chưa thấy tin nhắn. |
| Chắc sẽ… | 应该会 + hành động/sự việc | 他应该会来。Chắc anh ấy sẽ đến. |
| Chắc sẽ không… | 应该不会 + hành động/sự việc | 他应该不会迟到。Chắc anh ấy sẽ không đến muộn. |
| Chắc có thể làm được | 应该能 + hành động | 我们应该能完成。Chắc chúng ta có thể hoàn thành. |
| Chắc đã… rồi | 应该已经 + hành động + 了 | 他应该已经到了。Chắc anh ấy đã đến rồi. |
| Đáng lẽ nên… | 本来应该……，但是…… | 我本来应该去，但是没去。Đáng lẽ tôi nên đi, nhưng tôi đã không đi. |
| Đáng lẽ nên… từ lâu | 早就应该……了 | 我早就应该告诉你了。Đáng lẽ tôi nên nói với bạn từ lâu rồi. |
| Đã… thì nên… | 既然……，就应该…… | 既然答应了，就应该做到。Đã nhận lời thì nên làm cho được. |
| Không nên… mà nên… | 不应该……，而应该…… | 不应该抱怨，而应该想办法。Không nên phàn nàn mà nên nghĩ cách. |
| Đây là việc tôi nên làm | 这是我应该做的 | 不客气，这是我应该做的。Không có gì, đây là việc tôi nên làm. |
Ba cặp câu quan trọng nhất cần phân biệt
1. 不应该去 và 应该不会去
他不应该去。
Tā bù yīnggāi qù.
Anh ấy không nên đi.
Người nói đánh giá việc đi là không phù hợp.
他应该不会去。
Tā yīnggāi bú huì qù.
Chắc anh ấy sẽ không đi.
Người nói dự đoán anh ấy không đi.
2. 应该告诉他 và 应该已经告诉他了
你应该告诉他。
Nǐ yīnggāi gàosu tā.
Bạn nên nói cho anh ấy.
Đây là lời khuyên hoặc nhắc trách nhiệm.
你应该已经告诉他了吧？
Nǐ yīnggāi yǐjīng gàosu tā le ba?
Chắc bạn đã nói cho anh ấy rồi nhỉ?
Đây là phỏng đoán và hỏi xác nhận.
3. 本来应该到 và 应该已经到了
他本来应该九点到，但是现在还没到。
Tā běnlái yīnggāi jiǔ diǎn dào, dànshì xiànzài hái méi dào.
Đáng lẽ anh ấy phải đến lúc chín giờ, nhưng bây giờ vẫn chưa đến.
Nói về điều được dự kiến hoặc yêu cầu nhưng thực tế chưa xảy ra.
他应该已经到了，你打电话问问吧。
Tā yīnggāi yǐjīng dào le, nǐ dǎ diànhuà wènwen ba.
Chắc anh ấy đã đến rồi, bạn gọi điện hỏi thử xem.
Nói về điều người nói suy đoán là đã xảy ra.
16. Ghi nhớ 应该 bằng một tình huống liên hoàn
Giả sử bạn và một người bạn có cuộc hẹn lúc chín giờ.
Trước cuộc hẹn: Nói điều nên làm
我们应该早点儿出发。
Wǒmen yīnggāi zǎodiǎnr chūfā.
Chúng ta nên xuất phát sớm hơn.
应该 = nên, vì bạn đang lựa chọn cách hành động hợp lý.
Khi người bạn chưa đến: Phỏng đoán
他应该还在路上。
Tā yīnggāi hái zài lù shàng.
Chắc anh ấy vẫn đang trên đường.
应该 = chắc là, vì bạn đang suy luận về tình hình.
Khi cho rằng người bạn chưa thấy tin nhắn
他应该没看到我的消息。
Tā yīnggāi méi kàndào wǒ de xiāoxi.
Chắc anh ấy chưa thấy tin nhắn của tôi.
应该没…… = chắc chưa/đã không…
Khi nhận ra mình báo giờ quá muộn
我应该早点儿告诉他的。
Wǒ yīnggāi zǎodiǎnr gàosu tā de.
Đáng lẽ tôi nên nói cho anh ấy sớm hơn.
Trong ngữ cảnh này, 应该 thể hiện điều đáng lẽ nên làm.
Khi rút kinh nghiệm
下次不应该这么晚才通知他。
Xià cì bù yīnggāi zhème wǎn cái tōngzhī tā.
Lần sau không nên thông báo cho anh ấy muộn như vậy.
不应该 = không nên, vì bạn đang đánh giá cách hành động.
17. Công thức ghi nhớ cuối cùng
应该 có hai trục nghĩa chính:
Trục hành động: Làm gì mới hợp lý?
- 应该做: nên làm.
- 不应该做: không nên làm.
- 应该怎么做？: nên làm thế nào?
- 本来应该做: đáng lẽ nên làm.
Trục suy luận: Theo tình hình thì điều gì có khả năng đúng?
- 应该是: chắc là.
- 应该会: chắc sẽ.
- 应该能: chắc có thể làm được.
- 应该不会: chắc sẽ không.
- 应该没: chắc chưa/đã không.
- 应该已经……了: chắc đã… rồi.
Câu chốt: Đừng thấy 应该 là luôn dịch “nên”. Hãy hỏi: người nói đang khuyên cách hành động, hay đang phỏng đoán một sự việc?