Cách dùng 得 trong tiếng Trung giao tiếp
得 là chữ rất thường gặp nhưng dễ nhầm vì có ba cách đọc chính: de, dé, děi. Mỗi cách đọc có chức năng khác nhau.
| Cách đọc | Chức năng chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| de — đọc nhẹ | Trợ từ nối động từ/tính từ với phần bổ sung phía sau; thành phần trong bổ ngữ khả năng | 说得很好 — nói rất tốt |
| dé | Động từ: được, đạt được, nhận được; xuất hiện trong nhiều từ ghép | 得到 — nhận được |
| děi | Phải, cần phải; đôi khi chỉ sự cần thiết về thời gian, tiền bạc | 我得走了 — tôi phải đi rồi |
Bản đồ ghi nhớ:
de → làm thế nào, làm đến mức nào, có làm được không.
dé → được, đạt được, nhận được.
děi → phải, cần.
PHẦN I. 得 ĐỌC LÀ “de”: BỔ SUNG THÔNG TIN CHO HÀNH ĐỘNG
1. Động từ + 得 + phần đánh giá
Đây là cách dùng cần học đầu tiên.
Công thức
Chủ ngữ + động từ + 得 + phần miêu tả / đánh giá
Phần sau 得 cho biết hành động được thực hiện như thế nào, tốt hay không, nhanh hay chậm.
他说得很好。
Tā shuō de hěn hǎo.
Anh ấy nói rất tốt.
你写得很清楚。
Nǐ xiě de hěn qīngchu.
Bạn viết rất rõ.
她跑得很快。
Tā pǎo de hěn kuài.
Cô ấy chạy rất nhanh.
Phân tích một câu
她 / 跑 / 得 / 很快。
- 她: cô ấy — chủ ngữ.
- 跑: chạy — động từ.
- 得: nối động từ với phần bổ sung.
- 很快: rất nhanh — đánh giá cách chạy.
Ở đây, 得 không dịch riêng thành “được”. Nó làm nhiệm vụ ngữ pháp.
Liên tưởng
Hành động + 得 + lời nhận xét về hành động đó.
- Nói → nói thế nào? → 说得很好.
- Viết → viết thế nào? → 写得很清楚.
- Chạy → chạy thế nào? → 跑得很快.
2. Phủ định: phủ định phần đánh giá
Công thức
Chủ ngữ + động từ + 得 + 不 + tính từ
我说得不好。
Wǒ shuō de bù hǎo.
Tôi nói không tốt.
他跑得不快。
Tā pǎo de bú kuài.
Anh ấy chạy không nhanh.
这个字写得不清楚。
Zhège zì xiě de bù qīngchu.
Chữ này viết không rõ.
Phân biệt rất quan trọng
他不跑。
Tā bù pǎo.
Anh ấy không chạy.
他跑得不快。
Tā pǎo de bú kuài.
Anh ấy có chạy, nhưng chạy không nhanh.
不 đứng trước động từ → phủ định hành động.
不 đứng trong phần sau 得 → phủ định đặc điểm hoặc mức độ.
3. Hỏi một người làm việc gì như thế nào
Mẫu 1: Động từ + 得 + 怎么样？
Chủ ngữ + động từ + 得 + 怎么样？
你最近睡得怎么样？
Nǐ zuìjìn shuì de zěnmeyàng?
Dạo này bạn ngủ thế nào?
他唱得怎么样？
Tā chàng de zěnmeyàng?
Anh ấy hát thế nào?
Mẫu 2: Động từ + 得 + tính từ + 吗？
你昨晚睡得好吗？
Nǐ zuówǎn shuì de hǎo ma?
Tối qua bạn ngủ ngon không?
我说得清楚吗？
Wǒ shuō de qīngchu ma?
Tôi nói có rõ không?
Mẫu 3: Động từ + 得 + tính từ + 不 + tính từ？
他说得清楚不清楚？
Tā shuō de qīngchu bu qīngchu?
Anh ấy nói có rõ không?
Trong giao tiếp, các mẫu có 吗 hoặc 怎么样 thường dễ sử dụng hơn cho người mới học.
4. Khi động từ có tân ngữ: đặt 得 ở đâu?
Đây là điểm người học thường mắc lỗi.
Muốn nói “Cô ấy nói tiếng Trung rất tốt”, có thể dùng:
Cách 1: Đưa nội dung được nói lên trước động từ
Chủ ngữ + tân ngữ/chủ đề + động từ + 得 + đánh giá
她中文说得很好。
Tā Zhōngwén shuō de hěn hǎo.
Cô ấy nói tiếng Trung rất tốt.
Cách 2: Lặp lại động từ
Chủ ngữ + động từ + tân ngữ + động từ + 得 + đánh giá
她说中文说得很好。
Tā shuō Zhōngwén shuō de hěn hǎo.
Cô ấy nói tiếng Trung rất tốt.
Cách 3: Đưa tân ngữ lên đầu làm chủ đề
这道菜，你做得很好。
Zhè dào cài, nǐ zuò de hěn hǎo.
Món này bạn làm rất ngon/rất tốt.
Không nói:
✗ 她说得中文很好。
Một số mẫu nên học nguyên câu
你汉字写得很漂亮。
Nǐ Hànzì xiě de hěn piàoliang.
Bạn viết chữ Hán rất đẹp.
他篮球打得很好。
Tā lánqiú dǎ de hěn hǎo.
Anh ấy chơi bóng rổ rất giỏi.
她做饭做得很好。
Tā zuò fàn zuò de hěn hǎo.
Cô ấy nấu ăn rất giỏi.
PHẦN II. 得 CHỈ MỨC ĐỘ VÀ HỆ QUẢ
5. Động từ hoặc tính từ + 得 + hệ quả
Phần sau 得 không nhất thiết chỉ là một tính từ. Nó có thể là cụm hành động hoặc một mệnh đề, diễn tả mức độ dẫn đến hệ quả nào đó.
Công thức
Chủ ngữ + động từ/tính từ + 得 + hệ quả hoặc biểu hiện
我累得不想说话。
Wǒ lèi de bù xiǎng shuōhuà.
Tôi mệt đến mức không muốn nói chuyện.
她高兴得跳了起来。
Tā gāoxìng de tiào le qǐlai.
Cô ấy vui đến mức nhảy lên.
他忙得连饭都没时间吃。
Tā máng de lián fàn dōu méi shíjiān chī.
Anh ấy bận đến mức ngay cả thời gian ăn cũng không có.
他说得太快，我没听清楚。
Tā shuō de tài kuài, wǒ méi tīng qīngchu.
Anh ấy nói nhanh quá, tôi không nghe rõ.
Liên tưởng
Mệt → mệt đến mức nào? → không muốn nói.
Vui → vui đến mức nào? → nhảy lên.
Khác với phần trước, ở đây 得 có thể đứng sau tính từ như 累、忙、高兴.
6. Các mẫu nhấn mạnh mức độ thường gặp
A. Tính từ + 得很: rất…
这里安静得很。
Zhèlǐ ānjìng de hěn.
Ở đây rất yên tĩnh.
Cách nói này thường có sắc thái nhấn mạnh hoặc khẩu ngữ.
B. Tính từ + 得不得了: vô cùng…, …khủng khiếp
我紧张得不得了。
Wǒ jǐnzhāng de bùdéliǎo.
Tôi căng thẳng vô cùng.
她高兴得不得了。
Tā gāoxìng de bùdéliǎo.
Cô ấy vui vô cùng.
C. Tính từ + 得要命: …chết đi được
今天热得要命。
Jīntiān rè de yàomìng.
Hôm nay nóng chết đi được.
Đây là lối nói cường điệu, phổ biến trong giao tiếp thân mật, không nên hiểu theo nghĩa đen.
得很 → nhấn mạnh mức độ.
得不得了 → mức độ rất cao.
得要命 → cường điệu, giàu cảm xúc.
PHẦN III. 得 TRONG BỔ NGỮ KHẢ NĂNG
7. Động từ + 得 + bổ ngữ: làm được
Ở cấu trúc này, 得 vẫn đọc nhẹ là de, nhưng không chỉ đánh giá cách thực hiện. Nó biểu thị khả năng đạt được kết quả.
Công thức
Khẳng định: Động từ + 得 + bổ ngữ kết quả/xu hướng
Phủ định: Động từ + 不 + bổ ngữ kết quả/xu hướng
| Làm được | Không làm được | Nghĩa |
|---|---|---|
| 听得懂 | 听不懂 | Nghe hiểu được / không hiểu |
| 看得见 | 看不见 | Nhìn thấy được / không thấy |
| 做得完 | 做不完 | Làm xong được / không xong |
| 拿得动 | 拿不动 | Nhấc nổi / không nổi |
| 进得去 | 进不去 | Vào được / không vào được |
| 想得起来 | 想不起来 | Nhớ ra được / không nhớ ra |
Ví dụ thực tế
你听得懂吗？
Nǐ tīng de dǒng ma?
Bạn nghe hiểu được không?
字太小了，我看不见。
Zì tài xiǎo le, wǒ kàn bu jiàn.
Chữ nhỏ quá, tôi không nhìn thấy.
这么多工作，今天做得完吗？
Zhème duō gōngzuò, jīntiān zuò de wán ma?
Nhiều việc như vậy, hôm nay làm xong được không?
这个箱子太重了，我拿不动。
Zhège xiāngzi tài zhòng le, wǒ ná bu dòng.
Vali này nặng quá, tôi nhấc không nổi.
Điểm dễ sai
Phủ định của 听得懂 là:
✓ 听不懂
Không phải:
✗ 不听得懂
8. Phân biệt “làm tốt” và “làm được”
Hai cấu trúc có hình thức gần nhau nhưng trọng tâm khác nhau.
Đánh giá cách thực hiện
他说得很清楚。
Tā shuō de hěn qīngchu.
Anh ấy nói rất rõ.
→ Đánh giá việc nói.
Hỏi khả năng thực hiện
这个问题，你说得清楚吗？
Zhège wèntí, nǐ shuō de qīngchu ma?
Vấn đề này bạn giải thích rõ được không?
→ Hỏi có đạt được kết quả “rõ ràng” hay không.
Một số câu có thể được hiểu theo cả hai hướng tùy ngữ cảnh. Không nên chỉ nhìn thấy 得 rồi gán một nghĩa cố định.
So sánh với 能
我能听懂。
Wǒ néng tīng dǒng.
Tôi có thể nghe hiểu.
我听得懂。
Wǒ tīng de dǒng.
Tôi nghe hiểu được.
Hai câu thường gần nghĩa:
- 能 + hành động: nói khả năng hoặc điều kiện thực hiện.
- Động từ + 得 + bổ ngữ: tập trung vào khả năng đạt kết quả.
PHẦN IV. 得 ĐỌC LÀ “děi”: PHẢI, CẦN PHẢI
9. 得 + động từ: phải làm gì
Công thức
Chủ ngữ + 得 + động từ/cụm động từ
我得走了。
Wǒ děi zǒu le.
Tôi phải đi rồi.
你得早点儿休息。
Nǐ děi zǎodiǎnr xiūxi.
Bạn phải nghỉ sớm một chút.
这件事得问老师。
Zhè jiàn shì děi wèn lǎoshī.
Việc này phải hỏi giáo viên.
我明天得上班。
Wǒ míngtiān děi shàngbān.
Ngày mai tôi phải đi làm.
Sắc thái
得 děi rất thông dụng trong khẩu ngữ, thường cho biết tình hình khiến người nói cần hoặc buộc phải làm.
So sánh:
- 想去: muốn đi.
- 能去: đi được.
- 得去: phải đi.
10. Phủ định của 得 děi: đặc biệt lưu ý
Muốn nói “không cần”, thường dùng:
- 不用 — bú yòng
- 不必 — bú bì
你不用等我。
Nǐ bú yòng děng wǒ.
Bạn không cần chờ tôi.
Không dùng 不得 như một cách phủ định thông thường của 得 děi.
不得 — bùdé là cấu trúc khác, thường có nghĩa không được phép, hay gặp trong quy định:
不得入内。
Bùdé rù nèi.
Không được vào trong.
Đối chiếu
| Câu | Nghĩa |
|---|---|
| 你得去。 | Bạn phải đi. |
| 你不用去。 | Bạn không cần đi. |
| 你不能去。 | Bạn không thể/không được đi. |
11. 得 + thời gian, tiền bạc: cần, phải mất…
到机场得一个小时。
Dào jīchǎng děi yí ge xiǎoshí.
Đến sân bay phải mất một tiếng.
修好这台电脑得多少钱？
Xiū hǎo zhè tái diànnǎo děi duōshao qián?
Sửa xong máy tính này phải mất bao nhiêu tiền?
Ở đây, 得 nhấn mạnh lượng thời gian hoặc chi phí cần thiết.
PHẦN V. 得 ĐỌC LÀ “dé”: ĐƯỢC, ĐẠT ĐƯỢC
12. 得 dùng như động từ
他得了第一名。
Tā dé le dì-yī míng.
Anh ấy giành được hạng nhất.
她得过这个奖。
Tā dé guo zhège jiǎng.
Cô ấy từng nhận giải thưởng này.
Khác với trợ từ 得 de, động từ 得 dé có thể đi với 了、过 và tân ngữ phù hợp.
Trong nhiều tình huống, bạn sẽ gặp 得 dé trong các từ ghép hơn là dùng riêng.
13. Phát triển từ vựng theo nhánh ý nghĩa
Nhánh A: “được, nhận được”
| Từ | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 得到 | dédào | Nhận được, đạt được |
| 获得 | huòdé | Thu được, giành được |
| 取得 | qǔdé | Đạt được |
| 得分 | défēn | Ghi điểm, đạt điểm |
| 得奖 | déjiǎng | Nhận giải |
我得到了他的帮助。
Wǒ dédào le tā de bāngzhù.
Tôi đã nhận được sự giúp đỡ của anh ấy.
我们取得了进步。
Wǒmen qǔdé le jìnbù.
Chúng tôi đã có tiến bộ.
Cụm kết hợp nên nhớ
- 得到帮助: nhận được sự giúp đỡ.
- 得到支持: nhận được sự ủng hộ.
- 获得机会: có được cơ hội.
- 取得成功: đạt được thành công.
- 取得进步: đạt được tiến bộ.
Nhánh B: “cảm nhận, nhận biết, đánh giá”
| Từ | Phiên âm | Nghĩa |
|---|---|---|
| 觉得 | juéde | Cảm thấy, cho rằng |
| 记得 | jìde | Nhớ |
| 懂得 | dǒngde | Hiểu, biết |
| 值得 | zhíde | Đáng |
Trong các từ này, 得 thường đọc nhẹ là de. Hãy học theo cả từ, không coi chúng là cấu trúc “động từ + 得 + bổ ngữ” thông thường.
我觉得这个办法不错。
Wǒ juéde zhège bànfǎ búcuò.
Tôi thấy cách này khá tốt.
你还记得我吗？
Nǐ hái jìde wǒ ma?
Bạn còn nhớ tôi không?
这本书值得一看。
Zhè běn shū zhíde yí kàn.
Cuốn sách này đáng đọc.
Nhánh C: các cụm cố định cần học nguyên khối
不得不 — bùdébù: không thể không, đành phải.
因为下雨，我们不得不取消计划。
Yīnwèi xià yǔ, wǒmen bùdébù qǔxiāo jìhuà.
Vì trời mưa, chúng tôi đành phải hủy kế hoạch.
得意 — déyì: đắc ý, hài lòng về bản thân.
别太得意。
Bié tài déyì.
Đừng đắc ý quá.
舍不得 — shěbude: không nỡ, tiếc không muốn rời bỏ hoặc sử dụng.
我舍不得扔掉这张照片。
Wǒ shěbude rēngdiào zhè zhāng zhàopiàn.
Tôi không nỡ vứt tấm ảnh này.
Các nhánh trên giúp liên tưởng để nhớ từ, nhưng nghĩa của mỗi từ ghép cần được học trong câu cụ thể.
PHẦN VI. PHÂN BIỆT 的、地、得
Ba chữ này thường cùng đọc nhẹ là de, nhưng vị trí và chức năng khác nhau.
| Chữ | Công thức cơ bản | Ví dụ |
|---|---|---|
| 的 | Phần bổ nghĩa + 的 + danh từ | 我的书 — sách của tôi |
| 地 | Phần miêu tả cách thức + 地 + động từ | 认真地学习 — học nghiêm túc |
| 得 | Động từ/tính từ + 得 + phần bổ sung | 学得很好 — học rất tốt |
Ba câu đối chiếu
她是一个认真的学生。
Tā shì yí ge rènzhēn de xuésheng.
Cô ấy là một học sinh nghiêm túc.
→ 认真的 bổ nghĩa cho danh từ 学生.
她认真地学习。
Tā rènzhēn de xuéxí.
Cô ấy học một cách nghiêm túc.
→ 认真地 bổ nghĩa cho động từ 学习.
她学得很好。
Tā xué de hěn hǎo.
Cô ấy học rất tốt.
→ 很好 bổ sung, đánh giá việc học.
Mẹo nhớ vị trí
的 → nhìn về danh từ phía sau.
地 → nhìn về hành động phía sau.
得 → nhìn lại động từ/tính từ phía trước và bổ sung cho nó.
Đây là mẹo cho các cấu trúc cơ bản, không bao quát mọi cách dùng của ba chữ.
PHẦN VII. HỘI THOẠI ỨNG DỤNG
14. Hội thoại: nhờ nói chậm
A：我说得太快了吗？
Wǒ shuō de tài kuài le ma?
Tôi nói nhanh quá à?
B：有一点儿。有些地方我听不懂。
Yǒu yìdiǎnr. Yǒuxiē dìfang wǒ tīng bu dǒng.
Hơi nhanh một chút. Có vài chỗ tôi không hiểu.
A：那我说慢一点儿，现在听得懂吗？
Nà wǒ shuō màn yìdiǎnr, xiànzài tīng de dǒng ma?
Vậy tôi nói chậm hơn một chút, bây giờ hiểu được không?
B：听得懂了，谢谢。
Tīng de dǒng le, xièxie.
Hiểu được rồi, cảm ơn.
Phân tích
- 说得太快: đánh giá tốc độ nói.
- 听不懂: không đạt được kết quả hiểu.
- 听得懂: có khả năng hiểu.
15. Hội thoại: hỏi thăm giấc ngủ
A：你昨晚睡得怎么样？
Nǐ zuówǎn shuì de zěnmeyàng?
Tối qua bạn ngủ thế nào?
B：睡得不太好，今天困得不想工作。
Shuì de bú tài hǎo, jīntiān kùn de bù xiǎng gōngzuò.
Ngủ không ngon lắm, hôm nay buồn ngủ đến mức không muốn làm việc.
A：那你今天得早点儿休息。
Nà nǐ jīntiān děi zǎodiǎnr xiūxi.
Vậy hôm nay bạn phải nghỉ sớm.
B：对，我今晚不熬夜了。
Duì, wǒ jīnwǎn bù áoyè le.
Đúng vậy, tối nay tôi không thức khuya nữa.
Ba cách dùng trong một đoạn
- 睡得不太好: đánh giá việc ngủ.
- 困得不想工作: buồn ngủ đến mức dẫn đến một biểu hiện.
- 得早点儿休息: phải nghỉ sớm — đọc děi.
16. Hội thoại: có làm xong kịp không?
A：这些工作，你今天做得完吗？
Zhèxiē gōngzuò, nǐ jīntiān zuò de wán ma?
Những việc này hôm nay bạn làm xong được không?
B：一个人可能做不完。
Yí ge rén kěnéng zuò bu wán.
Một mình thì có lẽ không xong được.
A：那我帮你。我们得在六点前完成。
Nà wǒ bāng nǐ. Wǒmen děi zài liù diǎn qián wánchéng.
Vậy tôi giúp bạn. Chúng ta phải hoàn thành trước sáu giờ.
B：太好了！这样应该来得及。
Tài hǎo le! Zhèyàng yīnggāi lái de jí.
Tốt quá! Như vậy chắc sẽ kịp.
Cụm mở rộng
- 做得完 / 做不完: làm xong được / không xong.
- 来得及 / 来不及: kịp / không kịp.
17. Hội thoại: mua đồ có vừa vali không?
A：你想买这么多东西？箱子装得下吗？
Nǐ xiǎng mǎi zhème duō dōngxi? Xiāngzi zhuāng de xià ma?
Bạn muốn mua nhiều đồ như vậy à? Vali chứa hết được không?
B：应该装得下。
Yīnggāi zhuāng de xià.
Chắc là chứa được.
A：可是太重了，你拿得动吗？
Kěshì tài zhòng le, nǐ ná de dòng ma?
Nhưng nặng quá, bạn nhấc nổi không?
B：那我得少买一点儿。
Nà wǒ děi shǎo mǎi yìdiǎnr.
Vậy tôi phải mua ít hơn một chút.
Nhánh liên tưởng
装得下 → không gian có đủ không?
拿得动 → sức có đủ không?
得少买一点儿 → vì điều kiện đó nên phải điều chỉnh.
PHẦN VIII. LỖI THƯỜNG GẶP
18. Dùng nhầm 的 và 得
✗ 他说的很好。 — Nếu muốn nói “anh ấy nói rất tốt”.
✓ 他说得很好。
Tuy nhiên, 他说的 có thể đúng trong cấu trúc khác:
他说的很有道理。
Tā shuō de hěn yǒu dàoli.
Điều anh ấy nói rất có lý.
Ở đây, 他说的 nghĩa là “điều anh ấy nói”, không phải đánh giá cách nói.
19. Nhầm 不想 và 想不起来
我不想说。
Wǒ bù xiǎng shuō.
Tôi không muốn nói.
我想不起来。
Wǒ xiǎng bu qǐlai.
Tôi không nhớ ra.
Một câu nói về mong muốn, câu kia nói về khả năng đạt kết quả.
20. Đọc mọi chữ 得 thành děi
说得好 → shuō de hǎo: nói hay.
得到帮助 → dédào bāngzhù: nhận được sự giúp đỡ.
得去上班 → děi qù shàngbān: phải đi làm.
Hãy nhận diện cấu trúc và ý nghĩa trước khi chọn cách đọc.
PHẦN IX. BÀI TẬP VÀ BẢN ĐỒ GHI NHỚ
21. Dịch sang tiếng Trung
- Bạn nói tiếng Trung rất tốt.
- Tôi mệt đến mức không muốn ra ngoài.
- Bạn nghe hiểu được không?
- Hôm nay tôi không làm xong được.
- Tôi phải đi rồi.
- Tôi đã nhận được sự giúp đỡ của bạn.
- Bạn không cần chờ tôi.
Đáp án tham khảo
- 你中文说得很好。
Nǐ Zhōngwén shuō de hěn hǎo. - 我累得不想出门。
Wǒ lèi de bù xiǎng chūmén. - 你听得懂吗？
Nǐ tīng de dǒng ma? - 我今天做不完。
Wǒ jīntiān zuò bu wán. - 我得走了。
Wǒ děi zǒu le. - 我得到了你的帮助。
Wǒ dédào le nǐ de bāngzhù. - 你不用等我。
Nǐ bú yòng děng wǒ.
22. Tổng kết theo logic
Bước 1: Hỏi 得 mang nghĩa gì?
- Bổ sung cách thức, mức độ → de.
- Nói khả năng đạt kết quả → de.
- Nhận được, đạt được → dé.
- Phải, cần phải → děi.
Bước 2: Gắn với một câu mẫu
| Ý nghĩa | Câu mẫu |
|---|---|
| Làm tốt thế nào | 他说得很好。 — Anh ấy nói rất tốt. |
| Đến mức nào | 我累得不想动。 — Tôi mệt đến mức không muốn cử động. |
| Có làm được không | 你听得懂吗？ — Bạn nghe hiểu được không? |
| Nhận được | 我得到了帮助。 — Tôi đã nhận được sự giúp đỡ. |
| Phải làm | 我得走了。 — Tôi phải đi rồi. |
Năm cụm nên học thuộc trước:
说得好 — nói hay.
听得懂 — nghe hiểu được.
做不完 — làm không xong được.
得到帮助 — nhận được sự giúp đỡ.
我得走了 — tôi phải đi rồi.
得 děi: phải, cần phải trong tiếng Trung giao tiếp
得 — děi là động từ năng nguyện, thường dùng trong khẩu ngữ để diễn tả sự cần thiết: phải làm gì, cần làm gì vì tình huống thực tế.
我得走了。
Wǒ děi zǒu le.
Tôi phải đi rồi.
明天得早起。
Míngtiān děi zǎoqǐ.
Ngày mai phải dậy sớm.
Phân biệt ngay:
想去 — muốn đi.
能去 — đi được.
得去 — phải đi.
1. Cấu trúc cơ bản: phải làm gì
Chủ ngữ + 得 + động từ / cụm động từ
我得上班。
Wǒ děi shàngbān.
Tôi phải đi làm.
你得注意身体。
Nǐ děi zhùyì shēntǐ.
Bạn phải chú ý sức khỏe.
我们得想个办法。
Wǒmen děi xiǎng ge bànfǎ.
Chúng ta phải nghĩ ra một cách.
Đặc điểm ngữ pháp
- 得 đứng trước hành động cần thực hiện.
- Không biến đổi theo chủ ngữ hoặc thời gian.
- Có thể lược chủ ngữ nếu tình huống đã rõ.
得抓紧时间了！
Děi zhuājǐn shíjiān le!
Phải tranh thủ thời gian thôi!
了 cuối câu thường báo hiệu tình huống đã thay đổi hoặc đã đến lúc cần hành động.
2. Vì hoàn cảnh nên phải làm
Đây là ý nghĩa rất điển hình của 得 děi: không nhất thiết muốn làm, nhưng tình hình đòi hỏi phải làm.
Nguyên nhân / hoàn cảnh + chủ ngữ + 得 + hành động
时间不早了，我得回家了。
Shíjiān bù zǎo le, wǒ děi huí jiā le.
Không còn sớm nữa, tôi phải về nhà rồi.
明天有考试，我今晚得复习。
Míngtiān yǒu kǎoshì, wǒ jīnwǎn děi fùxí.
Ngày mai có bài thi, tối nay tôi phải ôn bài.
外面下雨了，出门得带伞。
Wàimian xià yǔ le, chūmén děi dài sǎn.
Ngoài trời mưa rồi, ra ngoài phải mang ô.
Mẹo liên tưởng
Có việc cần xử lý / có yêu cầu thực tế
→ không thể bỏ qua
→ 得 + hành động.
3. Dùng để đưa ra lời khuyên hoặc nhắc nhở
得 không phải lúc nào cũng là mệnh lệnh cứng rắn. Nó có thể diễn tả điều người nói cho là cần thiết.
你得多休息。
Nǐ děi duō xiūxi.
Bạn cần nghỉ ngơi nhiều hơn.
你得先听他说完。
Nǐ děi xiān tīng tā shuō wán.
Bạn phải nghe anh ấy nói hết trước đã.
这件事，你得考虑清楚。
Zhè jiàn shì, nǐ děi kǎolǜ qīngchu.
Chuyện này bạn cần cân nhắc cho kỹ.
Lưu ý về sắc thái:
你得…… có thể nghe khá trực tiếp. Khi chỉ muốn gợi ý nhẹ, có thể dùng 可以 hoặc 最好:
- 你得早点儿休息。 — Bạn cần phải nghỉ sớm.
- 你最好早点儿休息。 — Tốt nhất bạn nên nghỉ sớm.
- 你可以先休息一下。 — Bạn có thể nghỉ một chút trước.
4. 得 + thời gian, tiền bạc: phải mất, cần đến
Ở cách dùng này, 得 diễn tả lượng thời gian, chi phí hoặc nguồn lực cần thiết.
Công thức
Công việc / hành trình + 得 + thời gian hoặc chi phí
坐地铁到机场得一个小时。
Zuò dìtiě dào jīchǎng děi yí ge xiǎoshí.
Đi tàu điện ngầm đến sân bay phải mất một tiếng.
修这台电脑得多少钱？
Xiū zhè tái diànnǎo děi duōshao qián?
Sửa máy tính này phải mất bao nhiêu tiền?
做完这些工作，至少得三天。
Zuò wán zhèxiē gōngzuò, zhìshǎo děi sān tiān.
Làm xong những việc này ít nhất phải mất ba ngày.
Cụm thường gặp
- 得多久？ — Phải mất bao lâu?
- 得多少钱？ — Phải mất bao nhiêu tiền?
- 至少得…… — Ít nhất phải…
- 大概得…… — Có lẽ phải mất…
大概得等半个小时。
Dàgài děi děng bàn ge xiǎoshí.
Có lẽ phải chờ nửa tiếng.
5. Phủ định: “không cần” không phải là 不得
Đây là điểm quan trọng nhất khi học 得 děi.
Muốn nói “không cần”: dùng 不用 / 不必
你得去。
Nǐ děi qù.
Bạn phải đi.
你不用去。
Nǐ bú yòng qù.
Bạn không cần đi.
你不必担心。
Nǐ bú bì dānxīn.
Bạn không cần lo lắng.
Muốn nói “không được”: dùng 不能 / 不可以
你不能去。
Nǐ bù néng qù.
Bạn không thể / không được đi.
Còn 不得 thì sao?
不得 — bùdé thường có nghĩa không được phép, mang sắc thái quy định, không phải dạng phủ định thông thường của 得 děi.
不得入内。
Bùdé rù nèi.
Không được vào trong.
| Cấu trúc | Nghĩa |
|---|---|
| 得去 | Phải đi |
| 不用去 | Không cần đi |
| 不能去 | Không thể / không được đi |
| 不得入内 | Cấm vào trong |
6. Hỏi “có phải làm không?” như thế nào?
Mẫu 1: 得……吗？
我得现在走吗？
Wǒ děi xiànzài zǒu ma?
Tôi phải đi ngay bây giờ à?
明天得带护照吗？
Míngtiān děi dài hùzhào ma?
Ngày mai có phải mang hộ chiếu không?
Mẫu 2: 是不是得……？
Chủ ngữ + 是不是 + 得 + hành động？
我们是不是得提前预约？
Wǒmen shì bu shì děi tíqián yùyuē?
Có phải chúng ta cần đặt lịch trước không?
这件事是不是得问老师？
Zhè jiàn shì shì bu shì děi wèn lǎoshī?
Chuyện này có phải cần hỏi giáo viên không?
Không dùng 得不得 làm mẫu hỏi chính–phản thông thường cho 得 děi. Hãy ưu tiên hai mẫu trên.
7. Những mẫu câu cố định hữu ích
A. 得先……再……: phải… trước, rồi mới…
你得先买票，再进去。
Nǐ děi xiān mǎi piào, zài jìnqù.
Bạn phải mua vé trước rồi mới vào.
我得先确认时间，再回复你。
Wǒ děi xiān quèrèn shíjiān, zài huífù nǐ.
Tôi phải xác nhận thời gian trước rồi mới trả lời bạn.
B. 还得……: còn phải…
我还得去一趟银行。
Wǒ hái děi qù yí tàng yínháng.
Tôi còn phải đến ngân hàng một chuyến.
C. 就得……: thì phải…
想说得流利，就得多练习。
Xiǎng shuō de liúlì, jiù děi duō liànxí.
Muốn nói trôi chảy thì phải luyện tập nhiều.
Trong câu này:
- 说得流利: 得 đọc de, bổ sung cách nói.
- 就得多练习: 得 đọc děi, nghĩa là phải.
D. 总得……吧: dù sao cũng phải… chứ
你总得告诉我原因吧。
Nǐ zǒng děi gàosu wǒ yuányīn ba.
Dù sao bạn cũng phải cho tôi biết lý do chứ.
Mẫu này thường mang sắc thái yêu cầu điều tối thiểu, đôi khi có ý thúc giục.
E. 那得看……: còn phải xem…
A：明天能去吗？
Míngtiān néng qù ma?
Ngày mai đi được không?
B：那得看天气。
Nà děi kàn tiānqì.
Còn phải xem thời tiết.
得看情况。
Děi kàn qíngkuàng.
Còn phải tùy tình hình.
8. Phân biệt 得、必须、应该、要
| Từ | Trọng tâm thường gặp | Ví dụ |
|---|---|---|
| 得 děi | Cần phải, thường do hoàn cảnh; phổ biến trong khẩu ngữ | 我得走了。— Tôi phải đi rồi. |
| 必须 bìxū | Nhấn mạnh bắt buộc, không thể bỏ qua | 必须按时交。— Bắt buộc nộp đúng hạn. |
| 应该 yīnggāi | Nên, điều được xem là đúng hoặc hợp lý | 你应该休息。— Bạn nên nghỉ ngơi. |
| 要 yào | Có thể chỉ mong muốn, ý định hoặc yêu cầu | 你要注意安全。— Bạn phải chú ý an toàn. |
Không nên xếp chúng thành một thang mức độ cố định trong mọi câu. Giọng nói và hoàn cảnh cũng ảnh hưởng sắc thái.
So sánh trong một tình huống
我想去医院。
Tôi muốn đến bệnh viện.
我应该去医院。
Tôi nên đến bệnh viện.
我得去医院。
Tôi cần phải đến bệnh viện.
我必须去医院。
Tôi nhất định phải đến bệnh viện.
HỘI THOẠI ỨNG DỤNG
9. Xin phép về trước
A：你怎么这么早就走？
Nǐ zěnme zhème zǎo jiù zǒu?
Sao bạn về sớm vậy?
B：我明天得早起，今晚得早点儿回去。
Wǒ míngtiān děi zǎoqǐ, jīnwǎn děi zǎodiǎnr huíqu.
Ngày mai tôi phải dậy sớm, tối nay phải về sớm một chút.
A：好，那路上小心。
Hǎo, nà lùshang xiǎoxīn.
Được, vậy đi đường cẩn thận nhé.
B：谢谢，你们继续玩。
Xièxie, nǐmen jìxù wán.
Cảm ơn, mọi người cứ chơi tiếp nhé.
10. Hỏi có cần đặt lịch không
A：去那里得提前预约吗？
Qù nàlǐ děi tíqián yùyuē ma?
Đến đó có cần đặt lịch trước không?
B：得提前预约，不能直接过去。
Děi tíqián yùyuē, bù néng zhíjiē guòqu.
Phải đặt lịch trước, không thể đến trực tiếp.
A：那我得先打个电话。
Nà wǒ děi xiān dǎ ge diànhuà.
Vậy tôi phải gọi điện trước.
B：对，先确认一下时间。
Duì, xiān quèrèn yíxià shíjiān.
Đúng rồi, xác nhận thời gian trước.
11. Ước lượng thời gian đi đường
A：从这里到车站得多久？
Cóng zhèlǐ dào chēzhàn děi duōjiǔ?
Từ đây đến nhà ga phải mất bao lâu?
B：坐公交大概得四十分钟。
Zuò gōngjiāo dàgài děi sìshí fēnzhōng.
Đi xe buýt có lẽ mất khoảng bốn mươi phút.
A：那我们得早点儿出发。
Nà wǒmen děi zǎodiǎnr chūfā.
Vậy chúng ta phải xuất phát sớm.
B：对，还得留一点儿时间取票。
Duì, hái děi liú yìdiǎnr shíjiān qǔ piào.
Đúng, còn phải dành một chút thời gian lấy vé.
12. Nhắc bạn nghỉ ngơi
A：我最近每天都很累。
Wǒ zuìjìn měi tiān dōu hěn lèi.
Dạo này ngày nào tôi cũng rất mệt.
B：你得早点儿睡，别总是熬夜。
Nǐ děi zǎodiǎnr shuì, bié zǒngshì áoyè.
Bạn cần ngủ sớm, đừng cứ thức khuya.
A：可是我还有很多工作。
Kěshì wǒ hái yǒu hěn duō gōngzuò.
Nhưng tôi vẫn còn nhiều việc.
B：工作再忙，也得休息。
Gōngzuò zài máng, yě děi xiūxi.
Công việc dù bận đến đâu cũng phải nghỉ ngơi.
Mẫu mở rộng
再……也得……
Dù… đến đâu cũng phải…
再累也得吃饭。
Zài lèi yě děi chīfàn.
Dù mệt đến đâu cũng phải ăn.
13. Mở rộng từ vựng: học theo cụm, không ghép máy móc
Với cách đọc děi, cách học hiệu quả nhất là mở rộng thành cụm ngữ pháp, không phải cố tạo từ ghép mới.
Nhánh A: việc cá nhân
- 得起床 — phải dậy.
- 得上班 — phải đi làm.
- 得回家 — phải về nhà.
- 得休息 — phải nghỉ ngơi.
Nhánh B: học tập, công việc
- 得复习 — phải ôn bài.
- 得准备 — phải chuẩn bị.
- 得确认 — phải xác nhận.
- 得完成 — phải hoàn thành.
Nhánh C: xử lý tình huống
- 得等一下 — phải chờ một chút.
- 得想办法 — phải nghĩ cách.
- 得问清楚 — phải hỏi cho rõ.
- 得重新安排 — phải sắp xếp lại.
Lưu ý: 得到 dédào、获得 huòdé、得意 déyì là những từ khác có chữ 得, nhưng không thuộc cách dùng 得 děi = phải.
14. Bài tập thực hành
Dịch sang tiếng Trung:
- Tôi phải đi rồi.
- Ngày mai tôi phải đi làm.
- Bạn không cần chờ tôi.
- Đến sân bay phải mất bao lâu?
- Tôi còn phải gọi một cuộc điện thoại.
- Muốn nói tốt thì phải luyện tập nhiều.
Đáp án tham khảo
- 我得走了。
Wǒ děi zǒu le. - 我明天得上班。
Wǒ míngtiān děi shàngbān. - 你不用等我。
Nǐ bú yòng děng wǒ. - 到机场得多久？
Dào jīchǎng děi duōjiǔ? - 我还得打个电话。
Wǒ hái děi dǎ ge diànhuà. - 想说得好，就得多练习。
Xiǎng shuō de hǎo, jiù děi duō liànxí.
Ghi nhớ cuối cùng
得 děi + hành động → phải làm.
得 děi + thời gian/chi phí → cần, phải mất.
不用 / 不必 → không cần.
是不是得……？ → có phải cần… không?